Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời luôn nhấn mạnh vai trò của Nhân dân, coi “Dân là gốc”. Mọi chủ trương, chính sách phải xuất phát từ lợi ích, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân; việc gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm, việc gì có hại đến dân thì phải hết sức tránh. Trong giai đoạn mới, thực hiện dân chủ ở cơ sở càng có ý nghĩa quan trọng. Dân chủ không chỉ là quyền được biết, được góp ý mà phải được thể hiện bằng sự tham gia thực chất của người dân vào những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống của mình.

Kế hoạch của Ban Thường vụ Tỉnh ủy xác định rõ phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Đây không phải là khẩu hiệu chung chung mà phải được cụ thể hóa thành những việc làm thiết thực trong đời sống hằng ngày. Người dân được biết những chủ trương, chính sách có liên quan; được tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến; được thực hiện và hưởng lợi từ những chương trình, chính sách; đồng thời có quyền kiểm tra, giám sát và phản ánh những vấn đề chưa phù hợp. Thực hiện tốt phương châm này sẽ góp phần làm cho chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với Nhân dân đầy đủ, kịp thời; đồng thời giúp cấp ủy, chính quyền nắm chắc hơn tình hình thực tế, kịp thời điều chỉnh những vấn đề chưa phù hợp, giải quyết những kiến nghị chính đáng ngay từ cơ sở.

Dân chủ phải đi vào thực chất, tránh hình thức. Một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra là thực hiện dân chủ ở cơ sở phải đồng bộ, thống nhất, thực chất và hiệu quả, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cấp, từng ngành, từng cơ quan, đơn vị, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Dân chủ thực chất trước hết là công khai, minh bạch những vấn đề người dân cần biết; tạo điều kiện để người dân tham gia; lắng nghe và tiếp thu ý kiến của người dân; đồng thời trả lời, giải quyết những kiến nghị chính đáng theo đúng thẩm quyền, đúng thời hạn. Đối với cấp ủy, chính quyền, cán bộ, đảng viên, thực hiện dân chủ có nghĩa là phải gần dân, trọng dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân. Không chỉ chờ người dân phản ánh mà phải chủ động nắm tình hình, chủ động đối thoại, chủ động tháo gỡ khó khăn. Đối với người dân, thực hiện dân chủ là chủ động tham gia đóng góp ý kiến, giám sát, phản biện, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền; đồng thời phải chấp hành pháp luật, tôn trọng kỷ luật, kỷ cương và quyền, lợi ích hợp pháp của người khác. Khi cả hai phía cùng thực hiện tốt trách nhiệm của mình, dân chủ sẽ trở thành cầu nối giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân, tạo sự đồng thuận và niềm tin trong xã hội.

Chính quyền phải gần dân hơn, phục vụ Nhân dân tốt hơn. Trong điều kiện tỉnh đang thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ Nhân dân càng trở nên thiết thực. Mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương cần tiếp tục gắn thực hiện dân chủ ở cơ sở với cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp. Điều người dân mong muốn trước hết không phải những điều quá lớn lao, mà là thủ tục được giải quyết nhanh hơn, thông tin được công khai rõ hơn, cán bộ hướng dẫn tận tình hơn, kiến nghị được tiếp nhận và trả lời thỏa đáng hơn. Vì vậy, cán bộ, công chức, viên chức cần thay đổi mạnh mẽ tác phong làm việc; lấy hiệu quả phục vụ Nhân dân làm mục tiêu; lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm một trong những thước đo quan trọng đánh giá chất lượng thực thi công vụ. Kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu đưa tiêu chí về niềm tin, sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp trở thành một tiêu chí quan trọng trong đánh giá cán bộ, công chức. Mỗi cán bộ hãy tự hỏi: việc mình làm hôm nay đã thật sự thuận lợi cho dân chưa, Người dân đến cơ quan có được hướng dẫn đầy đủ, giải quyết đúng quy định và với thái độ trách nhiệm chưa. Các cấp ủy, chính quyền cần tăng cường tiếp xúc, đối thoại trực tiếp và trực tuyến với người dân, doanh nghiệp; chủ động tiếp nhận, trả lời, giải đáp, giải quyết và giải trình những kiến nghị, đề xuất chính đáng. Những vấn đề người dân quan tâm phải được xử lý công khai, minh bạch, đúng thời hạn, đúng thẩm quyền. Đặc biệt, cần thực hiện tốt công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; chú trọng những vấn đề bức xúc, nổi cộm, được dư luận quan tâm. Việc giải quyết kịp thời những vấn đề ngay từ cơ sở không chỉ bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân mà còn góp phần phòng ngừa phát sinh điểm nóng, giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Một chính quyền thực sự vì dân không phải là chính quyền không có vấn đề, mà là khi có vấn đề thì biết lắng nghe, biết đối thoại và có trách nhiệm giải quyết. Trong thời đại số, cùng với phương thức truyền thống, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở cần thích ứng với sự phát triển của công nghệ và môi trường số. Người dân ngày nay có thể tiếp cận thông tin, gửi ý kiến, phản ánh, góp ý và giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước thông qua các nền tảng số. Vì vậy, các cơ quan, đơn vị cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, tăng cường công khai, minh bạch thông tin liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân.

Kế hoạch của Ban Thường vụ Tỉnh ủy định hướng nghiên cứu thực hiện “3 công khai, 3 giám sát”: công khai mục tiêu - nguồn lực - tiến độ; giám sát bởi Nhân dân - Mặt trận Tổ quốc - báo chí, trước mắt ưu tiên đối với các chương trình an sinh xã hội. Cách làm này giúp người dân không chỉ biết một chương trình được thực hiện như thế nào mà còn có thể theo dõi tiến độ, giám sát kết quả và phản ánh những vấn đề phát sinh. Tuy nhiên, dân chủ trên không gian mạng cũng phải gắn với trách nhiệm. Mỗi người cần tỉnh táo khi tiếp nhận, chia sẻ thông tin; không phát tán thông tin chưa được kiểm chứng, không xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác, không lợi dụng vấn đề dân chủ để gây chia rẽ, mất đoàn kết hoặc ảnh hưởng đến an ninh, trật tự.

Dân chủ phải đi cùng trách nhiệm; quyền tự do phải gắn với pháp luật và kỷ cương, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội có vai trò quan trọng trong tập hợp, vận động Nhân dân, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, thực hiện giám sát và phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền. Hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể cần tiếp tục hướng mạnh về cơ sở, gần dân, sát dân, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân; tạo điều kiện để đoàn viên, hội viên và Nhân dân tham gia góp ý, hiến kế, giám sát các hoạt động liên quan đến đời sống cộng đồng. Ở mỗi khu dân cư, cơ quan, đơn vị, dân chủ có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi: người dân tham gia họp dân, góp ý các công việc chung; tham gia giám sát những công trình, chương trình liên quan trực tiếp đến cộng đồng; phản ánh những vấn đề bất cập; cùng chính quyền giữ gìn môi trường, an ninh, trật tự và xây dựng đời sống văn hóa. Cần phát huy các mô hình “tự quản, tự chủ, tự giám sát” ở cộng đồng dân cư; phát huy vai trò của người có uy tín, chủ động phòng ngừa và giải quyết những bất đồng, mâu thuẫn ngay từ cơ sở.

Thực hiện dân chủ đi đôi với kỷ luật, kỷ cương. Phát huy dân chủ không có nghĩa là buông lỏng kỷ luật, kỷ cương. Trái lại, dân chủ càng được mở rộng thì trách nhiệm, kỷ luật và ý thức chấp hành pháp luật càng phải được đề cao. Kiên quyết phòng ngừa, đấu tranh và xử lý những hành vi lợi dụng dân chủ để gây mất đoàn kết nội bộ, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân hoặc ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu phải nêu gương trong thực hành dân chủ, tuân thủ pháp luật, có trách nhiệm với Nhân dân; đồng thời thực hiện nghiêm kỷ luật phát ngôn, trách nhiệm khi sử dụng mạng xã hội. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị cần định kỳ đối thoại, tiếp xúc, lắng nghe và giải quyết kịp thời những vấn đề cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và Nhân dân quan tâm.

Thực hiện Chỉ thị số 09-CT/TW và Kế hoạch của Ban Thường vụ Tỉnh ủy không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan hay tổ chức nào. Đây là trách nhiệm chung của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, cán bộ, đảng viên và toàn thể Nhân dân. Để dân chủ ở cơ sở thực sự đi vào cuộc sống, mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi địa phương cần bắt đầu từ những việc cụ thể: Cấp ủy phải lãnh đạo sát sao, người đứng đầu phải nêu gương và chịu trách nhiệm. Chính quyền phải công khai, minh bạch, lắng nghe và giải quyết công việc của dân đúng quy định, đúng thời hạn. Cán bộ, công chức phải đổi mới tác phong, gần dân, trọng dân, tận tình phục vụ Nhân dân. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phải hướng mạnh về cơ sở, làm tốt giám sát, phản biện xã hội và tập hợp ý kiến Nhân dân. Mỗi người dân cần chủ động tham gia, góp ý, giám sát, phản ánh và chấp hành tốt pháp luật. Khi mỗi người cùng làm tốt phần việc của mình, dân chủ sẽ không còn là những quy định trên giấy mà trở thành nếp sống, phương thức quản trị và động lực phát triển. Thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở là cách thiết thực để củng cố mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân, giữa chính quyền với Nhân dân; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo đồng thuận trong xã hội.

Đối với Cà Mau, trong giai đoạn mới, thực hiện dân chủ ở cơ sở càng cần được triển khai theo hướng thực chất, gần dân, sát dân, công khai, minh bạch, kỷ cương và hiệu quả, gắn với cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng chính quyền phục vụ. Hãy bắt đầu từ những việc rất cụ thể: công khai hơn, lắng nghe nhiều hơn, đối thoại chân thành hơn, giải quyết công việc của dân nhanh hơn, phục vụ Nhân dân tốt hơn và để Nhân dân được tham gia, được giám sát, được thụ hưởng nhiều hơn. Đó chính là cách thiết thực nhất để đưa phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” trở thành hiện thực; góp phần xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì dân; tạo nền tảng để Cà Mau phát triển nhanh, bền vững, văn minh và giàu đẹp.