Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến đời sống của nhân dân. Đối với Người, mục tiêu cao nhất của cách mạng không chỉ là giành độc lập cho dân tộc mà còn phải mang lại cuộc sống ấm no, tự do và hạnh phúc cho mỗi người dân. Vì vậy, xóa đói, giảm nghèo không đơn thuần là nhiệm vụ kinh tế - xã hội mà còn là mục tiêu nhân văn sâu sắc, phản ánh bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa. Hơn 80 năm kể từ ngày đất nước giành được độc lập, tư tưởng ấy vẫn vẹn nguyên giá trị, trở thành nền tảng tư tưởng cho các chủ trương, chính sách phát triển của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới theo tinh thần Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh về xóa đói, giảm nghèo tiếp tục được kế thừa, vận dụng và phát triển, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.

Ngay sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đất nước ta đứng trước muôn vàn khó khăn, thách thức. Nạn đói khủng khiếp do chế độ thực dân, phát xít gây ra đã cướp đi sinh mạng của hơn hai triệu đồng bào. Trước tình cảnh đó, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định chống đói là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu của chính quyền cách mạng khi nhấn mạnh: “Nhân dân ta đang đói. Hơn hai triệu đồng bào ta đã chết đói. Chúng ta phải làm thế nào cho họ sống”. Từ đó, cùng với chống giặc ngoại xâm và giặc dốt, Người xác định chống giặc đói là một trong ba nhiệm vụ trọng yếu của đất nước. Hàng loạt phong trào như “Hũ gạo cứu đói”, “Nhường cơm sẻ áo”, “Ngày đồng tâm”, “Tăng gia sản xuất” được phát động rộng khắp, trở thành biểu tượng sinh động của tinh thần đoàn kết và lòng nhân ái của dân tộc Việt Nam. Trong thư gửi đồng bào cả nước về việc cứu đói ngày 28/9/1945, Người tha thiết kêu gọi toàn dân thực hành tiết kiệm, san sẻ khó khăn với đồng bào nghèo đói. Những lời hiệu triệu ấy đã góp phần khơi dậy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, giúp đất nước vượt qua những ngày tháng khó khăn nhất của buổi đầu giành độc lập.

Hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân góp gạo chống giặc đói.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về xóa đói, giảm nghèo không chỉ dừng lại ở việc cứu đói trước mắt mà hướng tới mục tiêu căn cơ, lâu dài là nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Theo Người, xây dựng chủ nghĩa xã hội chính là làm cho dân giàu, nước mạnh; mọi người đều có việc làm, có cơm ăn, áo mặc và được học hành. Người từng khẳng định: “Chính sách của Đảng và Chính phủ là làm cho người nghèo thì đủ ăn, người đủ ăn thì khá giàu, người khá giàu thì giàu thêm”. Quan điểm đó cho thấy tư duy phát triển rất tiến bộ và nhân văn của Hồ Chí Minh. Người không chủ trương bình quân, cào bằng mà tạo điều kiện để mọi người phát huy khả năng, lao động sáng tạo, làm giàu chính đáng và cùng nhau tiến bộ.

Một trong những giá trị nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giảm nghèo là đề cao vai trò chủ động của người dân. Người luôn cho rằng sự hỗ trợ của Nhà nước và xã hội là cần thiết, nhưng yếu tố quyết định vẫn là ý chí vươn lên của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và cộng đồng dân cư. Người căn dặn: “Không nên ỷ lại mà phải tự lực cánh sinh”. Đây là tư tưởng có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc đối với công cuộc giảm nghèo bền vững hiện nay. Thực tiễn cho thấy, mọi chính sách hỗ trợ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân có quyết tâm thay đổi cuộc sống bằng chính sức lao động, trí tuệ và nghị lực của mình. Tư tưởng ấy ngày nay được thể hiện rõ trong định hướng giảm nghèo của Đảng và Nhà nước theo hướng tạo sinh kế, hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, nâng cao năng lực và trao cơ hội phát triển cho người dân thay vì chỉ hỗ trợ mang tính cứu trợ đơn thuần. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới. Bên cạnh việc đề cao tinh thần tự lực của nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng luôn nhấn mạnh trách nhiệm của Đảng và Nhà nước trong việc chăm lo đời sống nhân dân. Người từng căn dặn: “Nếu dân đói là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân dốt là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân ốm là Đảng và Chính phủ có lỗi”. Lời dạy ấy đến nay vẫn mang giá trị thời sự sâu sắc, trở thành thước đo hiệu quả lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước. Mọi chủ trương, chính sách phát triển đều phải hướng tới nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm người dân được thụ hưởng thành quả của quá trình phát triển.

Thời gian qua, qua các kỳ Đại Hội, Đảng ta luôn xác định vấn đề nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội và giảm nghèo bền vững luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu thực hiện hiệu quả các chính sách an sinh xã hội, giảm nghèo đa chiều, bền vững; bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội; thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền; chăm lo các nhóm yếu thế và không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển đất nước, nhiều chương trình, chính sách lớn đã được triển khai như Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ giáo dục, y tế, đào tạo nghề, giải quyết việc làm, phát triển sinh kế và bảo đảm an sinh xã hội. Nhờ đó, đời sống vật chất và tinh thần của người dân không ngừng được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh qua từng giai đoạn. Từ một quốc gia có tỷ lệ nghèo đói rất cao những năm đầu đổi mới, hiện nay Việt Nam đã trở thành một trong những điểm sáng về giảm nghèo trên thế giới, được nhiều tổ chức quốc tế ghi nhận và đánh giá cao. Đặc biệt, Việt Nam đã chuyển từ cách tiếp cận giảm nghèo đơn chiều dựa trên thu nhập sang giảm nghèo đa chiều, coi trọng cả khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, thông tin và các dịch vụ xã hội cơ bản. Đây chính là sự vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về chăm lo toàn diện đời sống nhân dân trong điều kiện phát triển mới. Diện mạo nông thôn có những đổi thay mạnh mẽ. Hệ thống kết cấu hạ tầng ngày càng đồng bộ; giao thông, điện, nước sạch, trường học, cơ sở y tế được đầu tư nâng cấp; đời sống văn hóa, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao. Nhiều vùng nông thôn trước đây còn nhiều khó khăn nay đã trở thành những vùng sản xuất hàng hóa tập trung, ứng dụng khoa học công nghệ, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, công tác giảm nghèo được đặt trong một không gian phát triển mới. Nếu như trước đây Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động phong trào Bình dân học vụ nhằm xóa nạn mù chữ thì ngày nay, tinh thần ấy đang được tiếp nối thông qua việc phổ cập kỹ năng số, nâng cao năng lực tiếp cận công nghệ, phát triển kinh tế số và xây dựng xã hội số. Việc đưa dịch vụ công lên môi trường số, hỗ trợ người dân tiếp cận thương mại điện tử, thanh toán số và các nền tảng công nghệ đang mở ra những cơ hội mới để người dân nâng cao thu nhập, tiếp cận tri thức và tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển. Những thành tựu đạt được trong công cuộc giảm nghèo thời gian qua không chỉ phản ánh hiệu quả của các chính sách phát triển mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống bền vững của tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực tiễn. Từ tư tưởng vì dân của Người, Đảng và Nhà nước đã từng bước xây dựng hệ thống chính sách ngày càng hoàn thiện, hướng tới mục tiêu phát triển bao trùm, bền vững và nhân văn.

 Khát vọng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh từng gửi gắm: “Đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” đã và đang trở thành hiện thực  trong đời sống xã hội. Đó không chỉ là mục tiêu phát triển mà còn là động lực để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân tiếp tục phát huy ý chí tự lực, tự cường, khơi dậy khát vọng vươn lên, xây dựng thành công nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh trong kỷ nguyên phát triển mới.