Trước lúc đi xa, trong bản Di chúc thiêng liêng để lại cho toàn Đảng, toàn dân và toàn quân, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Trong Đảng thực hành dân chủ rộng rãi, thường xuyên và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình là cách tốt nhất để củng cố và phát triển sự đoàn kết và thống nhất của Đảng. Phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau.” Chỉ một câu nói ngắn gọn nhưng đã hàm chứa chiều sâu tư tưởng và giá trị nhân văn đặc biệt. Đó không chỉ là yêu cầu về xây dựng Đảng mà còn là chuẩn mực đạo đức của mỗi người cộng sản.

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với khát vọng phát triển nhanh, bền vững, xây dựng Việt Nam giàu mạnh, văn minh và thịnh vượng, lời căn dặn ấy càng trở nên sâu sắc và mang ý nghĩa thời sự. Giữ gìn và phát huy tình người cộng sản không chỉ là yêu cầu của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng mà còn là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin của Nhân dân, tăng cường sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo động lực tinh thần cho sự phát triển đất nước. Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng không phải là những lời giáo huấn trừu tượng mà là những chuẩn mực được thể hiện bằng hành động cụ thể trong công việc và cuộc sống hằng ngày. Đó là lòng trung với nước, hiếu với dân; là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; là tinh thần hết lòng, hết sức phục vụ Tổ quốc và Nhân dân. Điều làm nên chiều sâu nhân văn trong tư tưởng Hồ Chí Minh chính là sự kết hợp hài hòa giữa tính nguyên tắc của người cộng sản với tình yêu thương con người. Người không chỉ yêu cầu cán bộ, đảng viên phải có bản lĩnh chính trị vững vàng mà còn phải có trái tim nhân ái, biết yêu thương đồng chí, đồng bào, biết chia sẻ khó khăn và sống có nghĩa, có tình.

Trong tác phẩm Đường Kách mệnh (1927), Hồ Chí Minh đã đặt vấn đề đạo đức lên hàng đầu khi nói về tư cách của người cách mạng. Người yêu cầu cán bộ phải “cần kiệm”, “ít lòng tham muốn về vật chất”, “vị công vong tư”, “nói thì phải làm”. Những phẩm chất ấy không chỉ là chuẩn mực đạo đức cá nhân mà còn là nền tảng để hình thành nhân cách của người cộng sản chân chính. “Cần kiệm” là biết lao động, cống hiến và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực của xã hội; “ít lòng tham muốn về vật chất” là biết chiến thắng những cám dỗ của quyền lực và lợi ích; “vị công vong tư” là luôn đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân; còn “nói thì phải làm” là sự thống nhất giữa lời nói và hành động, giữa nhận thức và thực tiễn. Chính từ những chuẩn mực ấy đã hình thành nên phẩm chất cao đẹp của người cộng sản, những con người sống vì dân, vì nước, biết hy sinh lợi ích riêng để phụng sự lợi ích chung.

Một trong những điểm đặc sắc nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh là Người luôn tiếp cận chủ nghĩa Mác – Lênin bằng tinh thần nhân văn sâu sắc, lấy con người làm trung tâm của sự nghiệp cách mạng. Người từng khẳng định: "Hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin tức là phải sống với nhau có tình có nghĩa. Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống với nhau không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin được." Quan điểm ấy cho thấy đối với Hồ Chí Minh, người cộng sản chân chính không chỉ được đánh giá bằng trình độ lý luận hay năng lực công tác mà còn bởi tình người, lòng nhân ái và trách nhiệm đối với đồng chí, đồng bào. Tình đồng chí theo tư tưởng Hồ Chí Minh không đơn thuần là sự gắn bó trong công việc mà còn là sự sẻ chia, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ. Đó là tinh thần đoàn kết, đồng cam cộng khổ, cùng nhau vượt qua khó khăn, thử thách vì mục tiêu chung của Đảng và dân tộc. Trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc, chính tình đồng chí, đồng đội đã trở thành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn giúp biết bao thế hệ cán bộ, đảng viên, chiến sĩ vượt qua gian khổ, hy sinh để bảo vệ Tổ quốc. Trong thời bình, tình người cộng sản tiếp tục được thể hiện qua tinh thần trách nhiệm trước Nhân dân; qua sự tận tụy phục vụ, gần dân, trọng dân, hiểu dân và hết lòng vì dân.

Một Đảng cách mạng chân chính không chỉ mạnh bởi đường lối đúng đắn mà còn mạnh bởi sự đoàn kết, thống nhất và tình đồng chí thương yêu lẫn nhau. Đó chính là sức mạnh nội sinh giúp Đảng vượt qua mọi khó khăn, thử thách và giữ vững vai trò lãnh đạo đất nước. Bên cạnh việc đề cao đạo đức cách mạng và tình đồng chí, Hồ Chí Minh cũng đặc biệt quan tâm đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân. Trong tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân (1969), Người chỉ rõ: "Chủ nghĩa cá nhân là kẻ địch hung ác của chủ nghĩa xã hội." Theo Người, chủ nghĩa cá nhân là nguồn gốc sinh ra nhiều căn bệnh nguy hiểm như tham ô, lãng phí, quan liêu, kiêu ngạo, công thần, bè phái, cục bộ địa phương, tham danh trục lợi và xa dân. Điều nguy hiểm của chủ nghĩa cá nhân là nó không xuất hiện ngay dưới những biểu hiện lớn mà thường bắt đầu từ những suy nghĩ ích kỷ, từ việc đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích tập thể. Nếu không được ngăn chặn và đấu tranh kịp thời, nó sẽ làm tha hóa cán bộ, làm suy giảm sức chiến đấu của tổ chức đảng và làm tổn hại niềm tin của Nhân dân. Người gọi đó là “giặc nội xâm” bởi nó phá hoại từ bên trong. Khác với kẻ thù bên ngoài có thể nhận diện rõ ràng, chủ nghĩa cá nhân tồn tại ngay trong mỗi con người và luôn tìm cách len lỏi vào suy nghĩ, hành động của cán bộ, đảng viên. Bởi vậy, giữ gìn tình người cộng sản không thể tách rời việc thường xuyên tu dưỡng đạo đức, tự phê bình và phê bình, kiên quyết đấu tranh với chủ nghĩa cá nhân, xây dựng lối sống trong sạch, khiêm tốn và trách nhiệm.

Một nội dung thể hiện sâu sắc tính nhân văn trong tư tưởng Hồ Chí Minh là quan điểm về tự phê bình và phê bình. Người coi đây là “vũ khí sắc bén” để xây dựng Đảng nhưng đồng thời nhấn mạnh phải thực hiện trên tinh thần tình đồng chí thương yêu lẫn nhau. Theo Người, phê bình không phải để hạ thấp nhau mà nhằm giúp nhau sửa chữa khuyết điểm, cùng tiến bộ. Phê bình phải trung thực, khách quan, chân thành và xuất phát từ trách nhiệm đối với tổ chức và đồng chí của mình. Người yêu cầu phải “phê bình việc làm chứ không phê bình người”, tránh lợi dụng phê bình để công kích cá nhân hoặc gây chia rẽ nội bộ. Đồng thời cũng phải khắc phục tình trạng nể nang, né tránh, thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh. Đó chính là nét đẹp nhân văn trong văn hóa Đảng, thể hiện sự thống nhất giữa tính chiến đấu và tình người, giữa nguyên tắc và lòng nhân ái.

Trong thời kỳ đổi mới, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng là người đã kế thừa và phát triển sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng, về đạo đức cách mạng và trách nhiệm của người cán bộ. Đồng chí nhiều lần nhấn mạnh: "Danh dự mới là điều thiêng liêng, cao quý nhất." Thông điệp ấy không chỉ là lời nhắc nhở về phẩm chất đạo đức của người cán bộ mà còn là sự tiếp nối tư tưởng “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Theo cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, xây dựng Đảng không chỉ là xử lý vi phạm hay đấu tranh chống tiêu cực mà quan trọng hơn là xây dựng văn hóa liêm chính, văn hóa trách nhiệm, văn hóa nêu gương và văn hóa phụng sự Nhân dân. Những chỉ dẫn ấy cho thấy xây dựng Đảng về đạo đức luôn là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Một đội ngũ cán bộ có đạo đức, có danh dự, có trách nhiệm với Nhân dân chính là nền tảng để giữ gìn và phát huy tình người cộng sản trong điều kiện mới.

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, đất nước ta đang đứng trước những thời cơ lớn để hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững và nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Tuy nhiên, cùng với những thành tựu của quá trình đổi mới và hội nhập, những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, chủ nghĩa cá nhân, bệnh vô cảm và tình trạng xa dân trong một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn là những nguy cơ cần được nhận diện và kiên quyết khắc phục. Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục xây dựng Đảng về đạo đức; phát huy mạnh mẽ giá trị của tình đồng chí, nghĩa đồng bào; xây dựng đội ngũ cán bộ thực sự là công bộc của Nhân dân. Mỗi cán bộ, đảng viên cần thường xuyên học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; tự giác tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất cách mạng; thực hành cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; nêu cao tinh thần trách nhiệm và giữ gìn sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng. Hiện nay, trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế sâu rộng,  Đảng ta càng phải kiên quyết đấu tranh với chủ nghĩa cá nhân; xây dựng văn hóa liêm chính, văn hóa trách nhiệm và văn hóa phụng sự trong toàn hệ thống chính trị. Đây không chỉ là yêu cầu của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng mà còn là giải pháp căn cơ để củng cố niềm tin của Nhân dân, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo động lực cho sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Giữ trọn tình người cộng sản chính là giữ gìn bản chất, cốt cách và sức mạnh của Đảng cầm quyền. Từ những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng, về tình đồng chí thương yêu lẫn nhau đến những chỉ dẫn sâu sắc của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng về danh dự, trách nhiệm và liêm chính đều thống nhất ở một giá trị cốt lõi: xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thật sự vì nước, vì dân, tận tâm phụng sự Tổ quốc và Nhân dân. Giữ gìn đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, bồi đắp tình đồng chí, nghĩa đồng bào không chỉ là yêu cầu của công tác xây dựng Đảng hôm nay mà còn là định hướng chiến lược lâu dài nhằm xây dựng Đảng ta thật sự trong sạch, vững mạnh, xứng đáng là “đạo đức, là văn minh”. Đồng thời, đó cũng là nền tảng tinh thần vững chắc để khơi dậy khát vọng cống hiến, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo động lực đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững, Nhân dân ngày càng ấm no, hạnh phúc và vị thế Việt Nam ngày càng được nâng cao trên trường quốc tế.