Hình ảnh - Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại một phiên họp Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng.

Thực tiễn cho thấy, cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hiện nay không phải là nhiệm vụ mang tính thời điểm mà là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình xây dựng Đảng cầm quyền. Đây cũng chính là sự kế thừa và phát triển nhất quán tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng, về chống chủ nghĩa cá nhân, chống tham ô, lãng phí và những biểu hiện suy thoái trong đội ngũ cán bộ, đảng viên. Từ những chỉ dẫn trong tác phẩm “Đường Kách mệnh” cách đây gần một thế kỷ đến Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 01/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới là một dòng chảy tư tưởng xuyên suốt, thể hiện quyết tâm xây dựng Đảng thật sự trong sạch, vững mạnh, xứng đáng với vai trò lãnh đạo đất nước.

Trong tác phẩm “Đường Kách mệnh”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt vấn đề xây dựng tư cách người cách mạng lên hàng đầu. Người không nói trực tiếp về tham nhũng theo cách hiểu hiện nay, nhưng đã chỉ rõ những căn nguyên dẫn đến sự tha hóa quyền lực và suy thoái đạo đức của người cán bộ. Người yêu cầu người cách mạng phải “cần kiệm”, “vị công vong tư”, “ít lòng tham muốn về vật chất”, phải luôn đặt lợi ích của cách mạng, của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Theo Hồ Chí Minh, chủ nghĩa cá nhân là nguồn gốc sinh ra nhiều căn bệnh nguy hiểm như tham ô, lãng phí, quan liêu, cục bộ, bè phái và xa dân. Một khi cán bộ không giữ được đạo đức cách mạng, không vượt qua được những cám dỗ về quyền lực và vật chất thì rất dễ đánh mất bản chất cách mạng của mình. Trong nhiều bài viết sau này, Người tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu tự phê bình và phê bình, thường xuyên rèn luyện đạo đức, “cả quyết sửa lỗi mình”, “nói thì phải làm”, giữ vững lý tưởng cách mạng và tinh thần phục vụ Nhân dân. Người coi tham ô, lãng phí, quan liêu là “giặc nội xâm”, là kẻ thù nguy hiểm không kém gì giặc ngoại xâm bởi nó làm xói mòn lòng tin của Nhân dân, làm suy yếu Đảng và cản trở sự phát triển của đất nước. Tư tưởng ấy đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Trong điều kiện Đảng cầm quyền, khi đội ngũ cán bộ, đảng viên được giao quyền lực để quản lý và phục vụ xã hội, việc giữ gìn đạo đức cách mạng càng trở nên quan trọng. Bởi lẽ, phòng, chống tham nhũng trước hết phải bắt đầu từ việc chống tham vọng cá nhân, chống chủ nghĩa cá nhân trong mỗi con người.

Ngày 01/4/2026 Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW  về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới. Nghị quyết khẳng định phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, thường xuyên, lâu dài; là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Đây không chỉ là yêu cầu của công tác xây dựng Đảng mà còn là đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Điểm nổi bật của Nghị quyết là mở rộng phạm vi từ phòng, chống tham nhũng sang đấu tranh đồng bộ với lãng phí và tiêu cực, đã thể hiện nhận thức ngày càng đầy đủ hơn của Đảng về những nguy cơ ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đến niềm tin của Nhân dân và sự phát triển bền vững của đất nước. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa phòng ngừa và xử lý. Trong đó, phòng ngừa được xác định là giải pháp cơ bản, chiến lược và lâu dài; xử lý nghiêm minh là biện pháp quan trọng để răn đe, giáo dục và củng cố kỷ cương, kỷ luật. Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh. Người luôn cho rằng muốn chống được tham ô, lãng phí thì trước hết phải xây dựng được đội ngũ cán bộ có đạo đức, có trách nhiệm và biết đặt lợi ích của Nhân dân lên trên hết.

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, tham nhũng thường phát sinh ở những nơi quyền lực không được kiểm soát hiệu quả. Vì vậy, Nghị quyết số 04-NQ/TW xác định kiểm soát quyền lực là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đảng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực đối với người có chức vụ, quyền hạn; nâng cao trách nhiệm giải trình; tăng cường công khai, minh bạch trong quản lý, điều hành; đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, giám sát và kiểm toán. Đặc biệt, các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực như đầu tư công, đất đai, tài nguyên, tài chính, ngân sách, đấu thầu, mua sắm công tiếp tục được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ. Cùng với đó là việc hoàn thiện thể chế nhằm khắc phục những sơ hở, bất cập có thể bị lợi dụng để trục lợi hoặc cài cắm lợi ích nhóm. Những giải pháp này không chỉ góp phần ngăn ngừa tham nhũng mà còn tạo môi trường phát triển minh bạch, lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 04-NQ/TW là yêu cầu xây dựng văn hóa liêm chính, văn hóa không tham nhũng trong toàn xã hội. Nếu pháp luật là hàng rào ngăn chặn vi phạm thì đạo đức chính là nền tảng bền vững nhất để phòng ngừa tham nhũng từ gốc. Đó cũng là lý do vì sao Hồ Chí Minh luôn đặt vấn đề đạo đức lên trước tài năng trong công tác cán bộ. Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhấn mạnh: “Tham nhũng tiền bạc, tài sản có thể thu hồi được, nhưng nếu suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống là mất tất cả”. Nhận thức sâu sắc điều đó, Đảng đặc biệt coi trọng việc giáo dục đạo đức cách mạng, xây dựng đội ngũ cán bộ trọng danh dự, trọng liêm sỉ, có tinh thần phụng sự Tổ quốc và phục vụ Nhân dân. Xây dựng văn hóa liêm chính không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan Đảng, Nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Khi sự trung thực, trách nhiệm và tinh thần thượng tôn pháp luật trở thành giá trị phổ biến thì tham nhũng sẽ dần mất đi môi trường tồn tại và phát triển.

Hồ Chí Minh luôn khẳng định Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước, là người giám sát hiệu quả nhất đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên. Người từng căn dặn cán bộ phải gần dân, trọng dân, lắng nghe ý kiến của dân và chịu sự kiểm tra của dân. Vận dụng tư tưởng đó, Đảng ta xác định phát huy dân chủ, công khai, minh bạch và tăng cường giám sát xã hội là giải pháp quan trọng trong phòng, chống tham nhũng. Vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan dân cử và báo chí tiếp tục được đề cao. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc tiêu cực, tham nhũng đã được phát hiện từ phản ánh của người dân và các cơ quan báo chí. Điều đó không chỉ góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước và Nhân dân mà còn củng cố niềm tin xã hội đối với công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng.

Cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hiện nay không chỉ là nhiệm vụ cấp bách nhằm xử lý những hành vi vi phạm, mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài nhằm bảo vệ uy tín, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; bảo vệ lợi ích của quốc gia, dân tộc; giữ vững niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa. Trong tác phẩm Đường Kách mệnh đến các bài viết, bài nói chuyện về xây dựng đạo đức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh rằng muốn xây dựng một Đảng cầm quyền trong sạch, vững mạnh thì trước hết mỗi cán bộ, đảng viên phải chiến thắng được chủ nghĩa cá nhân, giữ gìn phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Đó chính là “gốc rễ” của công tác phòng, chống tham nhũng mà đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Kế thừa và phát triển tư tưởng của Người, Nghị quyết số 04-NQ/TW đã xác định rõ yêu cầu phải kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa phòng ngừa và xử lý; lấy phòng ngừa là cơ bản, chiến lược, lâu dài; lấy kiểm soát quyền lực là nhiệm vụ trọng tâm; lấy xây dựng văn hóa liêm chính, văn hóa không tham nhũng làm nền tảng; đồng thời kiên quyết xử lý nghiêm minh mọi hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Để thực hiện thắng lợi mục tiêu phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới, trước hết cần tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thật sự gương mẫu về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; nâng cao trách nhiệm nêu gương, nhất là đối với người đứng đầu. Cùng với đó, phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, siết chặt kiểm soát quyền lực, tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động công vụ, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước nhằm ngăn ngừa những nguy cơ phát sinh tham nhũng ngay từ sớm, từ xa. Đồng thời, cần phát huy mạnh mẽ vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và báo chí, tạo thành cơ chế kiểm tra, giám sát rộng khắp, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh. Tuy nhiên, thể chế và pháp luật dù chặt chẽ đến đâu cũng không thể thay thế vai trò của đạo đức và ý thức tự giác của mỗi cán bộ, đảng viên. Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, cần đặc biệt chú trọng xây dựng văn hóa liêm chính trong toàn xã hội; khơi dậy tinh thần trách nhiệm, lòng tự trọng, ý thức danh dự và khát vọng cống hiến trong mỗi cán bộ, đảng viên. Đây cũng chính là điều mà cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhiều lần nhấn mạnh khi khẳng định rằng sức mạnh bền vững nhất của người cán bộ không nằm ở chức vụ hay quyền lực mà nằm ở danh dự, uy tín và sự tận tụy đối với Đảng, với Nhân dân.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của Nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ” lời dạy ấy vẫn vẹn nguyên giá trị thời sự và tiếp tục soi đường cho công cuộc xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay. Kiên định tư tưởng của Người, triển khai hiệu quả Nghị quyết số 04-NQ/TW, xây dựng đội ngũ cán bộ thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư chính là giải pháp căn cơ để phòng ngừa và đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực từ gốc. Đó không chỉ là yêu cầu của công tác xây dựng Đảng mà còn là điều kiện tiên quyết để củng cố niềm tin của Nhân dân, xây dựng Đảng ta thực sự “là đạo đức, là văn minh”, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho một nền quản trị quốc gia liêm chính, minh bạch, hiện đại, phát huy hiệu quả mọi nguồn lực phát triển, hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc và hùng cường vào giữa thế kỷ XXI.