Cà Mau là một nơi như vậy. Không phải đẹp theo kiểu khiến người ta choáng ngợp ngay từ cái nhìn đầu tiên, cũng không phải khác biệt đến mức phải trầm trồ. Nhưng vùng đất ấy có một thứ rất lạ, càng ở lâu, càng đi xa lại càng nhớ. Bởi ở đó, con người sống với nhau không chỉ bằng lời nói, mà bằng cả cái lòng. Một thứ tình cảm mộc mạc, âm thầm, không phô bày mà vẫn đủ sức níu người ta ở lại. Và có lẽ, thứ làm nên hồn cốt của nơi đây suốt bao năm qua cũng chỉ gói gọn trong một chữ rất giản dị: “Tình”.

Cái tình ở đây nó không ồn ào, không nằm trên môi, mà nó nằm trong cách người ta nhìn nhau, cách người ta nhớ nhau, cách người ta giúp nhau mà không cần ghi nhận. Người Cà Mau lạ lắm. Lời ăn tiếng nói có khi ngang ngang, gọn lỏn, nghe không mượt tai nhưng đã nói là nói thiệt, không vòng vo, không giấu mình sau câu chữ. Cái vẻ tưởng như “thô” ấy lại che chở một thứ tình rất sâu. Họ ít khi nói “thương” nhưng đã thương thì thương tới nơi tới chốn, đã giúp thì giúp cho trọn, không bỏ dở nửa chừng, cũng chẳng ngoảnh lại so đo phần hơn thiệt.

Người Cà Mau còn có một cái chất rất riêng - cái ngang tàng mà không hề lạnh. Họ không quen cúi mình, cũng không giỏi nói lời mềm mỏng nhưng trong cách sống lại có một thứ “nghĩa khí” rất rõ ràng. Ai sống với họ bằng lòng nào, họ đáp lại bằng lòng đó. Đã là ân tình thì giữ lâu, giữ chặt. Sống giữa đất bồi đất lở, giữa gió chướng mưa dầm, họ quen với chữ “chịu” nhưng cái chịu ấy không làm lòng người chai sạn, mà ngược lại làm họ sâu hơn trong cách nghĩ, cách thương và cách đứng về phía nhau khi hoạn nạn. Họ tin người nhanh, nói thật lòng, ít khi giữ phần hơn cho mình, có khi vì vậy mà chịu thiệt nhưng vẫn không quen sống khác. Với họ, giữ cái lòng ngay thẳng còn quan trọng hơn giữ một chút lợi riêng. Cái “dễ thiệt” ấy tưởng chừng yếu mà lại thành chỗ dựa khiến người ta tin, người ta nhớ và gắn nhau lâu bền như rễ đước cắm sâu vào đất mặn.

Ở đất này, cái tình còn nằm trong sự chở che rất tự nhiên mang đậm chất “xóm giềng”. Chỉ cần một ánh đèn khuya chập chờn, một mái nhà có chuyện, một biến động bất chợt… là có người tìm đến. Không cần quen biết, không cần gọi mời, hễ cứ có chuyện là có mặt. Cái cách sống ấy, nhìn qua có thể giản đơn, thậm chí lạc nhịp giữa đời sống hiện đại. Nhưng chính nó lại giữ cho con người không rời nhau, giữ cho những mối dây không đứt đoạn trong một thế giới mà người ta ngày càng dễ lướt qua nhau.

Người Cà Mau có cái thói quen sống “mở lòng” như sông nước. Nhà có thể không khá giả nhưng khách ghé thì khó để ra về tay không. Một bữa cơm miền quê nhiều khi chỉ vài món đơn sơ, vậy mà cứ có thêm người là chủ nhà lại vui ra mặt, vừa xới thêm chén cơm vừa nói những câu mộc lỏn: “Ngồi xuống ăn cho vui”. Cái vui nhiều khi giản dị vậy thôi, không phải ăn ngon bao nhiêu, mà là mâm cơm còn có người ngồi lại với nhau.

Người Cà Mau cũng có cái tính rất “thiệt bụng”. Quý ai là quý hết lòng, mà không quý thì cũng khó giả vờ. Họ không giỏi khách sáo, càng không quen giữ kẽ quá lâu. Bởi vậy, tình cảm ở đây thường đến nhanh mà cũng sâu. Có khi chỉ mới gặp vài lần đã coi nhau như người quen cũ, đã sẵn sàng ngồi nghe nhau kể hết chuyện đời.

Và có một điều rất lạ, người Cà Mau sống giữa nhiều biến động của đất trời, nhưng lòng người lại ít chật hẹp. Có lẽ vì quen nhìn đất bồi rồi lở, quen nhìn con nước đầy rồi vơi nên họ hiểu không có gì giữ được bằng cách níu chặt. Thành ra con người nơi đây sống thoáng, sống rộng, dễ bỏ qua cho nhau hơn. Giận thì có giận nhưng hiếm khi để bụng lâu. Bởi với họ, sống trên đời, giữ được cái tình còn quan trọng hơn giữ cái chuyện đúng sai.

Cái hay của người Cà Mau còn nằm ở chỗ họ không sống vội. Dẫu cuộc đời có nhiều nhọc nhằn người ta vẫn giữ cho mình một nhịp sống đủ chậm để hỏi thăm nhau một câu, đủ lâu để ngồi nghe nhau kể hết một câu chuyện. Giữa thời buổi ai cũng tất bật đi về phía trước, cái “chậm” ấy nhiều khi lại trở thành điều quý giá nhất – vì nhờ nó mà con người chưa đánh mất nhau.

Cái tình của người Cà Mau có khi không nằm ngoài xóm giềng, ngoài bến nước, mà nằm ngay trong những mái nhà nhỏ chênh chao giữa gió biển và mùi bùn đất. Nơi đó, người ta thương nhau theo cách rất lặng – lặng đến mức nhiều khi sống hết một đời cũng không ai nói ra thành lời.

Ở đây, người ta ít ôm nhau hay ít nói lời hoa mỹ, nhưng tình thân lại nằm trong những điều rất nhỏ. Là ngọn đèn luôn chừa sáng mỗi đêm, là phần cá ngon gắp lặng lẽ vào chén con mình, là tiếng dép ai đó còn thức đợi ngoài hiên trong một đêm mưa lớn. Có những yêu thương không bao giờ gọi thành tên nhưng lại theo người ta suốt cả một đời dài.

Có lẽ vì sống giữa vùng đất nhiều bồi lở, nhiều nhọc nhằn và biến động nên người ta càng hiểu rằng trên đời này có những thứ nếu mất đi sẽ không tìm lại được. Bởi vậy mà họ giữ gia đình như giữ một ngọn lửa. Dẫu cuộc sống có cực nhọc đến đâu, chỉ cần trong nhà còn tiếng người chờ nhau, còn bữa cơm ngồi lại với nhau, còn ánh đèn thức đợi nhau… thì lòng người vẫn chưa thấy mình lạc lõng.

Và rồi sau này, khi đi qua đủ đầy những rộng lớn ngoài kia, điều khiến người ta nhớ nhất đôi khi không phải là những điều lớn lao, mà chỉ là một mái nhà cũ còn mùi khói bếp, một tiếng gọi vọng ra từ sau cánh cửa, hay bóng dáng mẹ già ngồi chờ dưới ánh đèn vàng leo lét. Bởi có những yêu thương không cần nói ra vẫn làm người ta đau đáu nhớ suốt đời. Và cái tình gia đình của người Cà Mau… chính là thứ dịu dàng nhất đã giữ con người lại giữa bao nhiêu giông gió của cuộc đời.

Không chỉ là tình người với người, cái tình ở Cà Mau còn là tình với đất. Người ta sống với đất như sống với một phần thân thuộc của mình. Đất bồi thì mừng nhưng mừng trong lặng lẽ; đất lở thì xót, mà xót như mất đi một điều gì đó rất riêng. Có những khoảnh đất vừa mới kịp quen mặt người đã bị cuốn đi nhưng người ta không rời bỏ, chỉ lùi lại một chút rồi lại cắm xuống đó một niềm tin mới. Cái gắn bó ấy không ồn ào nhưng dai dẳng như cách người ta bám đất, bám đời, không phải vì không còn lựa chọn mà vì không nỡ rời xa.

Rồi sẽ có lúc, người ta đi qua thêm nhiều vùng đất nữa, gặp thêm nhiều con người nữa, mang về trong ký ức đủ thứ hình ảnh, đủ thứ thanh âm. Nhưng đến một khoảnh khắc rất riêng nào đó, khi lòng người chùng xuống, thứ hiện về không phải là cảnh mà là người, không phải là hình hài mà là một cảm giác quen thuộc đến nao lòng “cái tình Đất Mũi”. Cái tình ấy không rực rỡ để níu giữ tức thì mà lặng lẽ thấm, thấm như nước ngầm qua từng lớp đất, để rồi ở lại rất sâu. Nó ở lại trong một lần người ta đưa tay không cần hỏi, ở lại trong một câu nói tưởng chừng mộc mạc mà giữ nhau suốt một quãng đời, ở lại trong cái cách con người đối đãi với nhau không cần lý do mà vẫn trọn vẹn.

Và rồi, qua bao đổi thay, khi nhiều thứ có thể nhạt đi, có thể mất đi, thì chính cái tình ấy lại là thứ bền bỉ nhất, không phô bày, không gọi tên nhưng âm thầm giữ người ta còn nhận ra nhau, còn tìm về nhau giữa những chông chênh cuộc sống. Bởi rốt cuộc, một vùng đất có thể đổi thay hình hài nhưng nếu cái tình còn, thì hồn đất vẫn còn và khi hồn đất còn, thì Cà Mau dẫu đi qua bao nhiêu mùa bồi lở vẫn đứng đó, rất riêng, rất sâu, rất không thể lẫn.