Bài viết giới thiệu những nội dung cơ bản về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống Nhân dân và một số giải pháp cụ thể thực hiện chuyên đề này.

          Thứ nhất, tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống Nhân dân.

         Về tôn trọng Nhân dân. Theo chủ tịch Hồ Chí Minh, người cách mạng “yêu nước” là phải “thương dân”, “trung với nước” là phải “hiếu với dân”. Học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh, tôn trọng Nhân dân trước hết phải có thái độ đánh giá đúng vai trò, vị trí của Nhân dân. Bác Hồ đã dạy: muốn thật sự tôn trọng Nhân dân thì phải hiểu dân. Chính tài dân, sức dân, của dân, quyền dân, lòng dân, sự khôn khéo, hăng hái, anh hùng đã tạo nên “cái gốc” của dân. Tôn trọng Nhân dân là biết đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân. Bác Hồ khẳng định: “Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng”. “Dân chúng đồng lòng, việc gì cũng làm được. Dân chúng không ủng hộ, việc gì cũng không nên”. Cùng với thái độ đánh giá cao vai trò của Nhân dân, ý thức tôn trọng Nhân dân còn phải đặc biệt chú ý không xâm phạm đến lợi ích, quyền lợi hợp pháp, không xúc phạm Nhân dân. Phải luôn luôn tôn trọng và giữ gìn của công, của Nhân dân.       

          Phát huy dân chủ là một khía cạnh biểu hiện ý thức tôn trọng Nhân dân. Từ chỗ đánh giá cao vai trò của dân, Bác Hồ nhấn mạnh trách nhiệm của Đảng, Nhà nước trong việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, làm sao cho họ có năng lực làm chủ, biết hưởng, dùng quyền dân chủ, dám nói, dám làm.                

          Dân chủ được Người giải thích ngắn gọn, súc tích là dân làm chủ và dân là chủ. Trong nước dân chủ thì địa vị cao nhất là dân, dân là quý nhất, lực lượng Nhân dân là mạnh nhất. Phát huy dân chủ là phát huy tài dân.  Bởi vì, Bác Hồ cho rằng: “Dân chúng biết giải quyết nhiều vấn đề một cách giản đơn, mau chóng, đầy đủ, mà những người tài giỏi, những đoàn thể to lớn, nghĩ mãi không ra”. Muốn phát huy dân chủ là phải chịu khó nghe dân, gặp dân, hiểu dân, học dân, hỏi dân. Học hỏi dân để lãnh đạo dân.

          Về chăm lo đời sống Nhân dân. Tư tưởng Hồ Chí Minh là vì con người  là vì con người, do con người, trước hết là vì dân và do dân. Người nói rằng “tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”. Sau khi đã giành được độc lập rồi thì vấn đề kiến quốc, nâng cao đời sống Nhân dân là hết sức quan trọng. Bác Hồ chỉ ra 4 nhiệm vụ cần phải làm ngay là:  Làm cho dân có ăn; Làm cho dân có mặc; Làm cho dân có chỗ ở; Làm cho dân có học hành. Trước lúc xa, Bác Hồ vẫn quan tâm “Đầu tiên là công việc đối với con người”. Người dặn trong Di chúc “Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân” .

          Thứ hai, đạo đức Hồ Chí Minh về tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống Nhân dân. 

          Đạo đức Hồ Chí Minh về ý thức tôn trọng Nhân dân thể hiện nổi bật ở sự thống nhất giữa tư tưởng đạo đức và tưởng chính trị của Người. Tôn trọng Nhân dân trong đạo đức Bác Hồ là đề cao ý dân, sức dân, bởi “Dễ mười lần không dân cũng chịu. Khó trăm lần dân liệu cũng xong”. Đối với cán bộ, đảng viên thì người yêu cầu: Cán bộ, đảng viên phải hết lòng, hết sức phục vụ Nhân dân, kính yêu Nhân dân, thật sự tôn trọng Nhân dân.

            Đạo đức Hồ Chí Minh về phát huy dân chủ được hiểu ngắn gọn: dân là chủ và dân làm chủ. Từ chỗ nâng cao dân trí, bồi dưỡng ý thức, năng lực làm chủ, phát triển văn hóa chính trị và tính tích cực công dân, khuyến khích Nhân dân tham gia vào công việc của Đảng, Chính phủ, thì một điều quan trọng là tạo điều kiện cho dân “Dùng quyền dân chủ của mình, dám nói, dám làm”.

            Đạo đức Hồ Chí Minh về chăm lo đời sống Nhân dân thể hiện rất rõ ở quan điểm khi Người nói về một trong những điều tóm tắt, thì đạo đức cách mạng là: “Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân mình. Hết lòng hết sức phục vụ nhân dân”. Chăm lo đời sống nhân dân là sứ mệnh của Đảng ta ngay từ khi mới ra đời. “Đảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài. Nó phải làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng”.

            Trăn trở về đời sống Nhân dân, trong Di chúc, Người không quên nhắc nhở Đảng, Nhà nước “chớ nên tổ chức điếu phúng linh đình, để khỏi lãng phí thì giờ và tiền bạc của nhân dân”.

            Thứ ba, phong cách Hồ Chí Minh tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống Nhân dân 

          Phong cách Hồ Chí Minh về tôn trọng Nhân dân xuất phát một cách tự nhiên từ nhân cách, cuộc đời, cái tâm, cái đức vì nước, vì dân của Người. Phong cách tôn trọng Nhân dân của Bác Hồ thể hiện nhiều cách. Người có cách giao tiếp hoàn toàn mới giữa lãnh tụ và quần chúng Nhân dân, thể hiện thái độ yêu thương, quý mến, trân trọng con người. Hồ Chí Minh là con người sinh ra  từ Nhân dân, sống giữa lòng dân và cuối đời muốn trở về với Nhân dân.Tôn trọng Nhân dân được thể hiện qua câu nói của Bác: không có Nhân dân thì không có Bác.

            Phong cách Hồ Chí Minh phát huy dân chủ xuất phát từ chỗ tôn trọng Nhân dân, đề cao vai trò, vị trí của Nhân dân. Dù bận rất nhiều công việc đối nội, đối ngoại, nhưng về với dân, đến với quần chúng để học dân, hỏi dân, hiểu dân, nghe dân nói, thấy dân làm, để nắm vững dân tình, dân tâm, dân ý là nhu cầu thường trực của Bác.

            Để thực hiện phong cách dân chủ, cần phải hiểu: “Nếu quần chúng nói mười điều mà chỉ có một vài điều xây dựng, như thế vẫn là quý báu và bổ ích. Uy tín của người lãnh đạo là ở chỗ mạnh dạn thực hiện tự phê bình và phê bình, biết học hỏi quần chúng, sửa chữa khuyết điểm, để đưa công việc ngày càng tiến bộ chứ không phải ở chỗ giấu giếm khuyết điểm và e sợ quần chúng phê bình”. Người chỉ rõ: “Để phát huy ưu điểm, điều quan trọng nhất là để cho dân nói. Dân biết nhiều việc mà các cấp lãnh đạo không biết. Việc gì cũng phải bàn với dân; dân sẽ có ý kiến hay”.

            Phong cách Hồ Chí Minh chăm lo đời sống cho Nhân dân. Trong sự nghiệp kiến thiết chủ nghĩa xã hội, Người cho rằng: “Hễ còn có một người Việt Nam bị bóc lột, bị nghèo nàn, thì Đảng vẫn đau thương, cho đó là vì mình chưa làm tròn nhiệm vụ”. Người nói: “Một ngày mà Tổ quốc chưa thống nhất, đồng bào còn chịu cực khổ là một ngày tôi ăn không ngon, ngủ không yên”, Người biến tình thương thành trách nhiệm của bản thân Người để phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

          Theo Hồ Chí Minh, Đảng và mỗi cán bộ, đảng viên phải gần gũi Nhân dân, quan tâm đến những việc nhỏ cho đời sống hằng ngày của Nhân dân. Người khẳng định: “Chính sách của Đảng và Chính phủ là phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân. Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân dốt là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân ốm là Đảng và Chính phủ có lỗi. Vì vậy, cán bộ Đảng và chính quyền từ trên xuống dưới, đều phải hết sức quan tâm đến đời sống của nhân dân. Phải lãnh đạo, tổ chức, giáo dục nhân dân tăng gia sản xuất và tiết kiệm. Dân đủ ăn đủ mặc thì những chính sách của Đảng và Chính phủ đưa ra sẽ dễ dàng thực hiện. Nếu dân đói, rét, dốt, bệnh thì chính sách của ta dù có hay mấy cũng không thực hiện được”.

          Với ý thức tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ của Nhân dân và chăm lo đời sống Nhân dân, Bác Hồ đã hoá thân một cách trọn vẹn vào trong Nhân dân. Tư tưởng, tấm gương của Người trên lĩnh vực này chỉ dẫn chúng ta học tập và làm theo Người để lãnh đạo và tổ chức Nhân dân thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

          Nhằm xây dựng ý thức tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống Nhân dân trong giai đoạn hiện nay, Ban Tuyên giáo Trung ương đã đưa ra một số giải pháp cụ thể như sau:

          Đối với các tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội thực hiện các giải pháp sau đây:

          Một là, quán triệt đầy đủ tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước về “Dân làm gốc”; xây dựng chương trình, kế hoạch xây dựng ý thức tôn trọng Nhân dân, chăm lo đời sống Nhân dân trong các ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị, coi đây là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, tạo động lực để thực hiện các nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

          Hai là, tập trung thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, cải cách hành chính, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho Nhân dân tự do sản xuất, kinh doanh theo pháp luật, góp phần phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, không ngừng nâng cao đời sống Nhân dân.

        Ba là, nghiêm túc triển khai thực hiện Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12-12-2013 của bộ Chính trị khoá XI về việc ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội.

         Bốn là, nhận thức sâu sắc, quán triệt và thực hiện nghiêm Quyết định số 218-QĐ/TW, ngày 12-12-2013 của Bộ Chính trị ban hành Quy định về việc Mặt trận tổ quốc; các đoàn thể chính trị - xã hội và Nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.

        Năm là, triển khai thực hiện có hiệu quả Quy định số 124-QĐ/TW ngày 02-02-2018 của Ban Bí thư khoá XII về giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân đối với việc tu dưỡng, rèn luyên đạo đức, lối sống của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt và cán bộ, đảng viên.

          Đối với cán bộ lãnh đạo, người đứng đầu thực hiện các giải pháp sau đây:

          Một là, chủ động, tích cực trong thực hiện các chương trình, kế hoạch, mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội, văn hoá, bảo vệ môi trường; phát huy sức dân; huy động Nhân dân tham gia thực hiện các mục tiêu đề ra vì lợi ích của Nhân dân.

        Hai là, nói đi đôi với làm, tạo uy tín tốt trong Nhân dân, làm gương để Nhân dân noi theo; tiền phong, gương mẫu, có trách nhiệm và chịu trách nhiệm cao nhất trong công việc và trong cuộc sống.

          Ba là, thực hiện nghiêm quy định số 08-QĐi/TW ngày 25-10-2018 của Ban Chấp hành Trung ương khoá XII về “Trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, trước hết là Uỷ viên Bộ Chính trị, uỷ viên ban Bí thư, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương”.

          Bốn là, thực hành phong cách lãnh đạo khoa học, dân chủ, sâu sát thực tiễn, hiệu quả.

          Năm là, tích cực giải quyết dứt điểm các vấn đề phức tạp, bức xúc, tồn đọng kéo dài.

         Sáu là, nghiêm khắc với bản thân và kiên quyết chống độc đoán, chuyên quyền, quan liêu, xa dân, thờ ơ vô cảm trước những khó khăn, bức xúc của Nhân dân.

        Bảy là, nghiêm túc thực hiện việc “cán bộ chủ chốt và cán bộ dân cử các cấp phải thường xuyên tiếp xúc đối thoại trực tiếp với Nhân dân, chủ động nắm bắt tâm tư, đánh giá dự báo diễn biến tư tưởng của cán bộ, đảng viên và có biện pháp giải quyết kịp thời” đã được quy định trong Nghị quyết Trung ương 4 khoá XI về “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”.

          Đối với cán bộ, đảng viên, công chức trong hệ thống chính trị thực hiện các giải pháp sau đây:

        Một là, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ trong sạch, vững mạnh, đủ phẩm chất, năng lực, uy tín ngang tầm nhiệm vụ; ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái trong đội ngũ cán bộ. Thực hiện tốt Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII về “Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín ngang tầm nhiệm vụ”.

         Hai là, thực hiện đúng các quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong thực hành công vụ, trong quan hệ với Nhân dân.

        Ba là, kiên quyết đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, tiêu cực, tự giác thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, vận động Nhân dân cùng tham gia thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Để khuyên người ta làm thì mình phải làm gương trước”.

       Bốn là, tự giác thực hiện nghiêm Quy định số 47-QĐ/TW ngày 01-11-2011 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI “Về những điều đảng viên không được làm”; Quy định số 101-QĐ/TW ngày 07-6-2012 của Ban Bí thư khoá XI về “Trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ chốt các cấp”; Quy định số 55-QĐ/TW ngày 19-12-2016 của Bộ Chính trị khoá XII “Về một số việc cần làm ngay để tăng cường vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên”; Quy định số 08-QĐi ngày 25-10-2018 của Ban Chấp hành Trung ương về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên trước hết là Uỷ viên Bộ Chính trị, Uỷ viên Ban Bí thư, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương”.

        Xây dựng ý thức tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống Nhân dân là những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Học tập tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người trên các lĩnh vực này để hoá thân vào trong Nhân dân, từ đó, tổ chức Nhân dân thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” trong giai đoạn hiện nay để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

                                                                                                 Thuỳ Trang