1. Sự lựa chọn con đường cách mạng đúng đắn của Hồ Chí Minh - nền tảng tư tưởng cho thắng lợi lịch sử

Sau khi chứng kiến sự thất bại của các phong trào yêu nước, với khát vọng cháy bỏng, Nguyễn Tất Thành quyết định đi sang các nước phương Tây để xem xét, nghiên cứu kinh nghiệm các cuộc cách mạng trên thế giới. Sau khi nghiên cứu, so sánh giữa các cuộc cách mạng tư sản điển hình như cách mạng tư sản Anh, Pháp, Mỹ với cách mạng Tháng Mười Nga, Người khẳng định các cuộc cách mạng tư sản là những cuộc cách mạng “không đến nơi”, không giải phóng triệt để con người. Theo Người, chỉ có Cách mạng Tháng Mười Nga “là đã thành công, và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc tự do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giả dối như đế quốc chủ nghĩa Pháp khoe khoang bên An Nam”.

Với trí tuệ mẫn tiệp và sự nhạy bén về chính trị sắc sảo, Nguyễn Tất Thành đã tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin khi lần đầu tiên đọc được Luận cương của Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa. Người đã tìm thấy từ Luận cương của Lênin con đường cứu nước chân chính - con đường cách mạng vô sản. Với sự xúc động, phấn khởi và vui sướng, Người đã reo lên: “Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta”.

Để tiến hành cuộc cách mạng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản, Nguyễn Ái Quốc xác định nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là phải thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Người đã khẳng định, cách mạng trước hết “phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi. Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy”. Từ nhận thức đó, Người đã tích cực chuẩn bị về mọi mặt để tiến tới thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sau quá trình chuẩn bị, từ ngày 06/01 đến ngày 07/02 năm 1930, tại Hương Cảng (Hồng Kông), Trung Quốc, Hội nghị hợp nhất 3 tổ chức cộng sản (Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng và Đông Dương Cộng sản Liên đoàn) thành Đảng Cộng sản Việt Nam. Hội nghị đã thông qua Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt và Điều lệ vắn tắt của Đảng. Từ đây, nước ta đã có đường lối, phương pháp và lực lượng lãnh đạo cách mạng mới, chấm dứt sự khủng hoảng về con đường cứu nước kéo dài nhiều thập kỷ.

2. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - thắng lợi của sự chuẩn bị toàn diện và nghệ thuật lãnh đạo cách mạng

Cách mạng Tháng Tám diễn ra trong thời gian ngắn nhưng là kết quả của quá trình chuẩn bị lâu dài, có hệ thống và khoa học. Trong suốt 15 năm kể từ khi Đảng ra đời, cách mạng Việt Nam đã trải qua nhiều cao trào đấu tranh, từng bước tích lũy lực lượng và kinh nghiệm, tạo tiền đề cho cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Thắng lợi ấy được thể hiện thông qua vai trò lãnh đạo, chỉ đạo sáng suốt, tài tình của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Thứ nhất, đó là sự lãnh đạo đúng đắn trong việc chuyển hướng chiến lược cách mạng. Trước những chuyển biến của tình hình thế giới và trong nước, Đảng ta từng bước điều chỉnh đường lối, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu. Điểm nổi bật là tại Hội nghị Trung ương 6 (11/1939), Hội nghị Trung ương 7 (11/1940) và đặc biệt Hội nghị Trung ương 8 (5/1941) do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì đã hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược. Hội nghị Trung ương 8 xác định giải phóng dân tộc là nhiệm vụ cấp thiết nhất của cách mạng Đông Dương; chủ trương thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh), xây dựng lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang, chuẩn bị căn cứ địa cách mạng và tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền.

         Thứ hai, lãnh đạo xây dựng lực lượng chính trị rộng lớn của quần chúng. Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, vì vậy đặc biệt coi trọng việc tập hợp, giác ngộ và tổ chức Nhân dân tham gia sự nghiệp cách mạng. Thông qua Mặt trận Việt Minh, các tổ chức cứu quốc được xây dựng và phát triển rộng rãi như: Hội Công nhân cứu quốc, Hội Nông dân cứu quốc, Hội Phụ nữ cứu quốc, Hội Thanh niên cứu quốc, Hội Phụ lão cứu quốc... Đồng thời, Đảng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động Nhân dân, xây dựng cơ sở cách mạng ở nông thôn, miền núi, đô thị; từng bước hình thành một lực lượng chính trị đông đảo, có tổ chức và có ý thức đấu tranh giành chính quyền.

Thứ ba, lãnh đạo xây dựng lực lượng vũ trang và căn cứ địa cách mạng. Đảng nhận thức rõ muốn tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền phải có lực lượng vũ trang làm nòng cốt. Đặc biệt, để thành lập lực lượng vũ trang cách mạng, dưới sự chỉ đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập ngày 22/12/1944 do Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm đội trưởng. Nhờ đó, các lực lượng vũ trang cách mạng được thống nhất và phát triển, từng bước trở thành lực lượng nòng cốt hỗ trợ quần chúng nổi dậy giành chính quyền.

Cùng với xây dựng lực lượng vũ trang, Đảng ta chú trọng xây dựng căn cứ địa cách mạng, tiêu biểu là khu căn cứ Cao - Bắc - Lạng và sau đó mở rộng thành căn cứ địa Việt Bắc. Đây vừa là nơi xây dựng lực lượng, huấn luyện cán bộ, phát triển phong trào, vừa là địa bàn để chuẩn bị cho tổng khởi nghĩa.

Thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân (22/12/1944).

Thứ tư, lãnh đạo chuẩn bị các điều kiện và hình thức khởi nghĩa. Đảng không chủ quan, nóng vội mà chủ trương chuẩn bị lâu dài, từng bước, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, xây dựng lực lượng từ thấp đến cao. Đặc biệt, sau cuộc đảo chính Pháp của Nhật ngày 9/3/1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” (12/3/1945). Chỉ thị xác định kẻ thù chính, cụ thể trước mắt của nhân dân Đông Dương là phát xít Nhật; phát động cao trào “Kháng Nhật cứu nước”, coi đó là tiền đề trực tiếp để tiến tới tổng khởi nghĩa. Trong đó, Đảng chủ trương phát triển mạnh lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang; mở rộng căn cứ địa cách mạng. Đồng thời, đẩy mạnh chiến tranh du kích; phát động quần chúng phá kho thóc của Nhật để giải quyết nạn đói. Tiến hành thành lập và củng cố chính quyền cách mạng ở những nơi có điều kiện. Đặc biệt, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh tích cực chuẩn bị các điều kiện để khi thời cơ xuất hiện có thể chuyển nhanh sang tổng khởi nghĩa.

Thứ năm, lãnh đạo nắm bắt và chớp thời cơ cách mạng. Đây là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám. Tháng 8/1945, khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, bộ máy thống trị của Nhật và chính quyền tay sai rơi vào tình trạng rệu rã cực độ, trong khi lực lượng cách mạng đã được chuẩn bị tương đối đầy đủ, Đảng nhận định thời cơ tổng khởi nghĩa đã chín muồi.

Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào (14-15/8/1945) quyết định phát động Tổng khởi nghĩa. Ngay sau đó, Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc ra Quân lệnh số 1, kêu gọi toàn dân đứng lên giành chính quyền. Từ đó, toàn dân ta trong cả nước đã nhất tề đứng lên giành chính quyền. Hà Nội giành được chính quyền vào ngày 19/8; sau đó, Huế giành được chính quyền vào ngày 23/8; tiếp đến Sài Gòn giành được chính quyền vào ngày 25/8; từ ngày 26/8 đến ngày 28/8 các địa phương còn lại đã giành thắng lợi hoàn toàn. 

Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

3. Giá trị trường tồn của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - Ánh sáng soi đường cho hiện tại và tương lai

Thứ nhất, Cách mạng Tháng Tám trở thành bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử dân tộc, mở ra kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Thắng lợi này đã xóa bỏ hoàn toàn chế độ thực dân, phong kiến, thiết lập Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Đây là sự kiện có ý nghĩa lịch sử to lớn, làm thay đổi vận mệnh của dân tộc Việt Nam.

Thứ hai, Cách mạng Tháng Tám khẳng định sức mạnh của lòng yêu nước và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc được nâng lên ở tầm cao mới. Một giá trị đặc biệt quan trọng của Cách mạng Tháng Tám là đã huy động được sức mạnh của đông đảo các tầng lớp Nhân dân dưới ngọn cờ độc lập dân tộc. Đảng và Mặt trận Việt Minh đã tập hợp công nhân, nông dân, trí thức, thanh niên, phụ nữ, tiểu thương, đồng bào các dân tộc, các tôn giáo và những người yêu nước thuộc nhiều khuynh hướng khác nhau. Vì vậy, khi phân tích thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, không nên chỉ nhìn từ hoạt động của một tổ chức chính trị hay một lực lượng vũ trang, mà đó là sự hội tụ của sức mạnh dân tộc được tổ chức và phát huy cao độ vì một mục tiêu chung: độc lập dân tộc. Đây là một bài học có giá trị trường tồn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Thứ ba, khẳng định vai trò lãnh đạo và năng lực nắm bắt thời cơ cách mạng của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Một trong những giá trị lớn của Cách mạng Tháng Tám là để lại kinh nghiệm đặc biệt về nhận định tình hình, chuẩn bị lực lượng, tạo thế và chớp thời cơ. Thắng lợi tháng Tám không phải là kết quả của một hành động nhất thời. Trước đó, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trải qua quá trình chuẩn bị lâu dài về tất cả các điều kiện cho cách mạng nước ta. Khi Nhật đầu hàng Đồng minh, bộ máy thống trị của Nhật ở Đông Dương rơi vào khủng hoảng, Đảng đã nhận định thời cơ xuất hiện và kịp thời phát động Tổng khởi nghĩa và giành được thắng lợi hoàn toàn.

         Thứ tư, Cách mạng Tháng Tám khẳng định sự đúng đắn, sáng tạo của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh về sử dụng phương pháp cách mạng phù hợp với điều kiện Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Cách mạng Tháng Tám đã cho thấy khả năng kết hợp linh hoạt giữa đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang, giữa xây dựng lực lượng với phát triển phong trào quần chúng, giữa chuẩn bị lâu dài với hành động quyết đoán khi thời cơ xuất hiện.

Với tầm vóc và ý nghĩa vĩ đại của thắng lợi Cách mạng Tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân Việt Nam ta có thể tự hào, mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: Lần này là lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng của các dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một Đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền toàn quốc”. Đây chính là những luận cứ sắc bén để đấu tranh, phản bác các luận điệu, xuyên tạc của các thế lực thù địch nhằm hạ thấp giá trị lịch sử của Cách mạng Tháng Tám.

Từ đó khẳng định rằng, Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không chỉ là một thắng lợi mang tính bước ngoặt của lịch sử dân tộc, mà còn là minh chứng hùng hồn cho chân lý về sức mạnh của lòng yêu nước, của khối đại đoàn kết toàn dân tộc và của sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ sự lựa chọn con đường cách mạng phù hợp, quá trình chuẩn bị công phu, đến nghệ thuật chớp thời cơ, tất cả đã hội tụ tạo nên một thắng lợi vĩ đại, mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam. Giá trị trường tồn của Cách mạng Tháng Tám không chỉ nằm ở ý nghĩa lịch sử đã qua, mà còn tiếp tục soi sáng thực tiễn hôm nay: đó là bài học về kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; về phát huy sức mạnh nhân dân; về chủ động nắm bắt thời cơ và vận dụng sáng tạo phương pháp cách mạng. Chính những giá trị ấy đã, đang và sẽ là nền tảng lý luận và thực tiễn vững chắc để dân tộc Việt Nam tiếp tục vững bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.