Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã khẳng định: “Phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực then chốt của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia”. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, đặc biệt là internet và mạng xã hội, đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp cận thông tin. Các vấn đề chính trị - xã hội giờ đây được cập nhật liên tục trên nhiều nền tảng với hình thức ngày càng đa dạng, sinh động. Đặc biệt trong đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị, việc đổi mới không còn là một sự lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu, đòi hỏi phải từng bước thay thế mô hình truyền thống bằng cách tiếp cận lấy người học làm trung tâm, chú trọng phát triển năng lực, đồng thời ứng dụng dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo như những phương tiện quan trọng trong quá trình đào tạo.

Tuy nhiên, trái với xu hướng đó, việc học tập lý luận chính trị ở một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn chưa tạo được sự hứng thú cần thiết, nhất là đội ngũ trẻ. Tình trạng này đặt ra một câu hỏi: liệu bản thân lý luận chính trị khó tiếp cận, xa rời người học, hay do chính phương thức truyền đạt chưa theo kịp sự thay đổi của môi trường thông tin số hiện đại?

Thực tế cho thấy, ở không ít nơi, việc học tập lý luận chính trị vẫn còn mang tính hình thức, đối phó. Người học chủ yếu tiếp cận nội dung theo hướng ghi nhớ, ít có điều kiện trao đổi, thảo luận hoặc vận dụng vào thực tiễn. Phương thức truyền đạt còn nặng về lý thuyết, thiếu hình ảnh minh họa, ví dụ sinh động, dẫn đến tâm lý e ngại, thiếu hứng thú. Trong khi đó, trên không gian mạng, các thông tin liên quan đến chính trị, lịch sử, đường lối, chính sách lại được thể hiện dưới dạng ngắn gọn, trực quan, dễ tiếp cận hơn, thậm chí có những nội dung sai lệch, xuyên tạc nhưng vẫn thu hút sự quan tâm của một bộ phận người dùng. Sự “lệch pha” trong cách tiếp nhận thông tin này đã phần nào làm giảm sức hấp dẫn và hiệu quả của công tác giáo dục lý luận chính trị.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên. Trước hết, về phương thức truyền đạt, ở một số địa phương chủ yếu còn theo lối truyền thống, một chiều, thiếu tính tương tác. Việc ứng dụng công nghệ số trong công tác giảng dạy tuy đã được quan tâm, nhưng chưa thực sự được vận dụng một cách đồng bộ và hiệu quả. Nhiều bài giảng còn thiếu tính trực quan, chưa tận dụng được lợi thế của các phương tiện đa truyền thông như video, đồ họa thông tin hay các nền tảng trực tuyến.

Bên cạnh đó, nội dung lý luận chính trị đôi khi chưa được “đời sống hóa”, còn xa rời những vấn đề cụ thể, thiết thực mà người học đang quan tâm. Việc liên hệ giữa lý luận và thực tiễn chưa thật sự sâu sắc, khiến người học khó thấy được ý nghĩa và giá trị ứng dụng của lý luận trong công việc và cuộc sống.

Ngoài ra, cũng cần nhìn nhận sự thay đổi trong tâm lý và thói quen tiếp nhận thông tin của người học, nhất là người trẻ. Ảnh hưởng của môi trường thông tin số, đa phần người trẻ có xu hướng ưa chuộng những nội dung ngắn gọn, trực quan và có tính tương tác cao. Vậy nên nếu cách truyền đạt lý luận chính trị không có sự điều chỉnh phù hợp, sẽ khó thu hút và giữ được sự quan tâm của nhóm đối tượng này. 

Những hạn chế nêu trên khiến công tác giáo dục lý luận chính trị có lúc, có nơi còn bị “đóng khung” trong không gian lớp học, xa rời thực tiễn. Hệ quả là người học khó tiếp cận một cách chủ động, hạn chế khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn công tác và đời sống.

Để công tác giáo dục lý luận chính trị thực sự phát huy hiệu quả trong thời đại số, yêu cầu đặt ra là cần đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung và phương thức truyền đạt. Trước hết, cần đa dạng hóa hình thức truyền tải, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy và tuyên truyền. Những công cụ như video ngắn, infographic, bài giảng điện tử, hay các sản phẩm truyền thông đa phương tiện có thể giúp “chuyển ngữ” những nội dung lý luận vốn mang tính khái quát cao trở nên dễ hiểu và dễ tiếp cận hơn. Lý luận chính trị không nhất thiết phải được trình bày theo lối hàn lâm, khô cứng, mà cần được diễn đạt bằng ngôn ngữ phù hợp với từng đối tượng, trên từng nền tảng truyền thông.

Cùng với đó, cần tăng cường gắn kết giữa lý luận và thực tiễn. Mỗi nội dung lý luận cần được liên hệ với những vấn đề cụ thể trong đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của đất nước và từng địa phương. Khi người học nhận thấy lý luận không chỉ là những khái niệm trừu tượng trong sách vở, mà chính là công cụ giúp lý giải và định hướng cho thực tiễn, họ sẽ có động lực tiếp cận một cách chủ động và sâu sắc hơn.

Một giải pháp quan trọng khác là chủ động tham gia nền tảng số, không gian mạng bằng những thông tin chính thống, có định hướng. Việc xây dựng các chuyên trang, chuyên mục, kênh thông tin trên nền tảng số với nội dung hấp dẫn, hình thức phù hợp sẽ góp phần lan tỏa giá trị của lý luận chính trị đến đông đảo công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Nếu không chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, khoảng trống trên không gian mạng rất dễ bị lấp đầy bởi những thông tin sai lệch, thiếu kiểm chứng.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là lực lượng trẻ, trong công tác tuyên truyền, giáo dục lý luận chính trị. Với lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ thông tin cũng như sự năng động và sáng tạo, lực lượng này có thể trở thành những “cầu nối” quan trọng, hiệu quả cao, góp phần đưa lý luận chính trị đến gần hơn với đời sống, với cộng đồng, thông qua những cách làm mới, phù hợp với xu hướng của truyền thông hiện đại.

Có thể khẳng định, trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, đổi mới giáo dục lý luận chính trị không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là điều kiện quan trọng để giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng. Khi được truyền đạt bằng phương thức phù hợp, gắn với thực tiễn và đời sống, lý luận chính trị sẽ không còn khô khan, xa vời, mà trở thành nguồn lực quan trọng góp phần định hướng nhận thức, củng cố niềm tin, thúc đẩy hành động trong mỗi cán bộ, đảng viên và đông đảo quần chúng nhân dân.