Cụ Cao Triều Phát sinh ngày 18 tháng 3 năm Kỷ Sửu (nhằm ngày 17 tháng 4 năm 1889) tại làng An Trạch, xã Vĩnh Lợi, tổng Thạnh Hoà, tỉnh Bạc Liêu. Năm 1933, cụ Cao nhập môn Minh Chơn Đạo và trở thành một giáo phẩm cao cấp của Hội thánh Hậu Giang. Cụ từ trần ngày 09/9/1956 tại Hà Nội, hưởng thọ 68 tuổi. Nhớ đến cụ chúng ta không thể không nhắc đến sự kiện lịch sử trận Giồng Bốm năm 1946 diễn ra tại ấp Giồng Bốm, xã Phong Thạnh Tây, tỉnh Bạc Liêu đã gây xúc động mạnh mẽ đối với Nhân dân các tỉnh lân cận. Thể hiện tinh thần yêu nước, tinh thần đoàn kết của chức sắc, chức việc, đạo tâm phái Minh Chơn Đạo đấu tranh chống lại quân xâm lược. Trận chiến đấu này còn có ý nghĩa thực tiễn, là bài học trong đoàn kết lương giáo, đoàn kết dân tộc, anh dũng, kiên cường chống giặc ngoại xâm, là niềm tự hào của tỉnh Bạc Liêu, góp phần vào kho tàng lịch sử, truyền thống đấu tranh giải phóng dân tộc. 

Vào tháng 10/1939, Cụ lập ra “Thanh niên Đạo đức đoàn” do Cụ trực tiếp chỉ huy để tập hợp và giáo dục lớp tín đồ trẻ. Lúc này, danh tiếng của cụ Cao Triều Phát làm bọn thực dân phải e dè và nhiều lần mời hợp tác nhưng Cụ đã từ chối thẳng thừng, vẫn kiên định giữ vững lập trường, kiên định với tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, dấn mình vào phục vụ cuộc cách mạng phải phóng dân tộc vĩ đại và một lòng theo đuổi đến cuối đời. Sau ngày Nhật đầu hàng Đồng Minh (15/8/1945), cụ Cao đã đồng ý tham gia cách mạng và được Tỉnh uỷ lâm thời Bạc Liêu mời tham gia Mặt trận Việt Minh với chức vụ Phó Chủ nhiệm Mặt trận Việt Minh tỉnh.

Khi giặc Pháp tái chiếm nước ta một lần nữa, giữa lúc quân Pháp ồ ạt chiếm hầu hết Nam bộ, Tỉnh ủy lại nhận được chủ trương tổ chức bầu cử Quốc hội. Cụ Cao Triều Phát được Tỉnh uỷ Lâm thời Bạc Liêu tín nhiệm đưa danh sách lên bầu đại biểu Quốc hội, kết quả cụ Cao đại diện Cao đài Hậu Giang cùng đồng chí Ngô Thị Huệ, Tỉnh uỷ viên, Đoàn trưởng Phụ nữ Cứu quốc tỉnh, đại diện Mặt trận Việt Minh, ông Nguyễn Văn Đính đại diện trí thức được Nhân dân toàn tỉnh Bạc Liêu tín nhiệm bầu và đắc cử đại biểu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Đến cuối tháng 01/1946, sau cuộc tấn công ồ ạt của giặc Pháp đánh chiếm Bạc Liêu - Cà Mau trong thời gian ngắn, đã làm cho các cơ quan đầu não của tỉnh tê liệt hoàn toàn, mất liên lạc với nhau. Tình thế cách mạng nguy cấp, toàn tỉnh Bạc Liêu đã “Đứt hệ thống”. Các đồng chí chủ chốt rút về nông thôn ẩn náu, cụ Cao rút về Tòa thánh Ngọc Minh đặt tại Giồng Bốm, xã Phong Thạnh Tây, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu.

Đau lòng trước cảnh nước mất nhà tan, với sự căm thù giặc và lòng yêu nước, yêu quê hương, cụ Cao đã luôn trăn trở về thời cuộc. Cụ đã đứng ra qui tụ các tín đồ, kêu gọi hơn 2.000 tín đồ Cao Đài Hậu Giang tập trung về Tòa Thánh Ngọc Minh và đào công sự, luyện tập võ nghệ chống Pháp, thành lập lực lượng vũ trang của đạo để bảo vệ đạo. Ngày 6/4/1946 (tức ngày mùng 5 tháng 3 năm Bính Tuất) Pháp bắt đầu tấn công vào Giồng Bốm nhưng đã bị đánh bật ra. Đến sáng sớm ngày 15/4/1946, Pháp đưa 2 tiểu đoàn quân viễn chinh chia làm 3 mũi tấn công vào Giồng Bốm. Cuộc càn vô cùng ác liệt, lực lượng Thanh niên Đạo đức đoàn với gươm, kiếm, dao găm, đánh xáp lá cà với địch. Do tương quan lực lượng không cân sức, để bảo tồn lực lượng, cụ Cao ra lệnh mở đường máu rút lui về ấp Cái Giếng, xã Tân Hưng, huyện Cái Nước. Kết quả trận Giồng Bốm thất thủ, toàn bộ cơ sở vật chất của Tòa thánh bị tàn phá sạch, 137 chức sắc, chức việc và Thanh niên Đạo đức đoàn đã tử trận.

Điểm nổi bật ở Trận Giồng Bốm năm 1946 đó là: Mặc dù không có sự chỉ đạo của Quân khu, của Tỉnh uỷ, không có sự tham gia của lực lượng quân đội nhân dân Việt Nam, lực lượng cách mạng địa phương lúc bấy giờ. Lực lượng tham gia trong trận chiến đấu chống thực dân Pháp càn vào lúc này chủ yếu là tín đồ, tín hữu của Đạo, dưới sự lãnh đạo tài tình của cụ Cao, với uy tín cá nhân của mình cụ đã kêu gọi và tập hợp được hàng ngàn người dân tham gia vào Đạo để thống nhất ý chí, tất cả tinh thần tử vì nước, tử vì đạo. Vì vậy, đây là công lao lớn nhất của cụ Cao trong cuộc đối đầu với thực dân Pháp ở Tòa Thánh Ngọc Minh.

Sau sự kiện Giồng Bốm, mặc dù gặp nhiều khó khăn, cụ Cao Triều Phát vẫn tiếp tục gắn bó với cách mạng. Cụ được Khu bộ Quân khu 9 mời tham gia với vai trò cố vấn quân sự. Đặc biệt, tại cuộc mít tinh ở Bạc Liêu ngày 12/10/1946, cụ đã công khai khẳng định lập trường chính trị kiên định: trung thành với Chính phủ Hồ Chí Minh, quyết tâm đấu tranh vì độc lập và thống nhất Tổ quốc. Đây là bước ngoặt quan trọng, thể hiện sự gắn kết chặt chẽ giữa tổ chức tôn giáo với chính quyền cách mạng.

Một đóng góp nổi bật khác của cụ là việc khởi xướng và tổ chức phong trào “Quyển sổ vàng Cao Đài Cứu quốc” vào ngày 2/11/1946. Thông qua hình thức vận động phù hợp với đặc thù tôn giáo, cụ đã kêu gọi tín đồ đóng góp tài chính cho kháng chiến. Ba khẩu hiệu: “Trung thành với Tổ quốc - Hy sinh cứu quốc - Đem độc lập cho dải non sông gấm vóc Việt Nam” không chỉ mang ý nghĩa tuyên truyền mà còn thể hiện rõ định hướng tư tưởng, khơi dậy lòng yêu nước trong tín đồ. Đáng chú ý, chính cụ là người tiên phong đóng góp 1.000 đồng và 50 ha ruộng đất, qua đó tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Kết quả, phong trào đã huy động được 136.478 đồng, một con số rất có ý nghĩa trong điều kiện kháng chiến còn nhiều thiếu thốn.

Không chỉ dừng lại ở vận động tài chính, cụ Cao Triều Phát còn tích cực hưởng ứng các phong trào do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động. Tiêu biểu là việc tham gia đấu giá “Chiếc áo lót lụa mà chị em đã biếu” của Bác nhằm gây quỹ giúp đỡ thương binh năm 1947. Dù điều kiện liên lạc khó khăn, cụ vẫn vận động tín đồ sẵn sàng chi số tiền lớn để thể hiện lòng tri ân đối với thương binh và ủng hộ chính quyền cách mạng. Hành động này không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn có giá trị chính trị, tinh thần sâu sắc.

Năm 1953, trong cải cách ruộng đất tại Bạc Liêu, cụ Cao Triều Phát tiếp tục thể hiện vai trò của một trí thức yêu nước, một chức sắc tôn giáo tiến bộ. Hưởng ứng chủ trương của Đảng về vận động địa chủ khai minh hiến đất cho nông dân nghèo, cụ đã tự nguyện hiến 5.000 mẫu ruộng. Đây là một nghĩa cử có ý nghĩa to lớn, góp phần cải thiện đời sống Nhân dân, đồng thời củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, nhất là trong lĩnh vực tôn giáo.

Qua những cương vị như làm Cố vấn Ủy ban kháng chiến Hành chính Nam bộ, Hội trưởng Hội Cao đài Cứu quốc Nam bộ, Hội trưởng Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam (Liên Việt) từ năm 1947-1950. Và từ năm 1951-1956, cụ Cao làm Phó Chủ tịch Mặt trận Liên Việt toàn quốc, Ủy viên Ủy ban bảo vệ hòa bình thế giới của Việt Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Dù ở bất cứ cương vị nào đi nữa, cụ Cao vẫn một lòng hướng về quê hương Tổ quốc, luôn vì dân vì nước, luôn đồng hành cùng Nhân dân cả nước đấu tranh để chống lại thực dân Pháp.

Với những đóng góp to lớn đó, cụ Cao Triều Phát đã được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý. Giá trị lớn nhất mà cụ để lại chính là tấm gương về lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết và sự gắn bó giữa đạo và đời trong sự nghiệp cách mạng./.

Tài liệu sưu tầm

1. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu – Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu, tập 1 (1927-1975); Bạc Liêu tháng 4/2002

2. Báo Cà Mau, số 22 (1413), Thứ Bảy ngày 29/3/1997, Cao Triều Phát niềm tự hào của Bạc Liêu – Cà Mau;

3.  Đại đạo Tam kỳ Phổ bộ Công Bình -Bác Ái- Từ bi năm đạo 92, Lược sử Cao Đài Minh Chơn đạo;

4.  Lý lịch trích ngang di tích nơi diễn ra Trận Giồng Bốm năm 1946;

5. Giấy Xác nhận của đồng chí Trần Văn Sớm, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Bạc Liêu, Khu ủy viên khu ủy khu IX, xác nhận cụ Cao Triều Triều Phát là một trí thức yêu nước đã tham gia tiền khởi nghĩa (8/1945);

6. Giấy Xác nhận chức vụ của cụ Cao Triều Phát thời gian công tác cách mạng ở tỉnh Bạc Liêu năm 1945 – 1946 do đồng chí Tào Văn Tỵ-nguyên ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy Lâm thời Bạc Liêu, nguyên Ủy viên Quân sự trong  UBDTGP tỉnh BL, đ/c Ngô Thị Huệ, nguyên TUVTU Lâm thời BL, 1 trong 3 đại biểu QH tỉnh Bạc Liêu khóa 1 (06/01/1946), đ/c Ngô Năm, nguyên cán bộ vận động quần chúng của TU lâm thời Bạc Liêu (năm 1945-1946), đ/c Hứa Bá Lộc, nguyên đảng viên trong chi bộ đặc biệt Gạt-xi-vin thành Bạc Liêu (1945);

7. Tỉnh ủy Bạc Liêu, Kỷ yếu hội thảo Bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử Trận Giồng Bốm, xb năm 2019.