Ngày 25/8/1945, tại sân vận động Cà Mau, một cuộc mít tinh lớn được tổ chức trong không khí sục sôi của những ngày cả nước đứng trước bước ngoặt lịch sử. Đông đảo nhân dân tập trung để chào mừng Mặt trận Việt Minh và biểu dương lực lượng cách mạng. Từ cuộc mít tinh, quần chúng chuyển sang biểu tình vũ trang thị uy, tiến về dinh Đốc phủ Kế, Quận trưởng Cà Mau lúc bấy giờ, yêu cầu trao chính quyền về tay nhân dân. Trước sức mạnh của quần chúng, Đốc phủ Kế tìm mọi cách xin hoãn việc bàn giao. Tuy nhiên, Quận ủy Cà Mau tiếp tục huy động lực lượng, gây áp lực mạnh mẽ, trước tình thế không thể đảo ngược, Đốc phủ Kế buộc phải chấp nhận bàn giao chính quyền. Cà Mau chính thức bước vào một trang mới của lịch sử.

Đằng sau thời khắc ấy là cả một quá trình vận động cách mạng bền bỉ, đầy gian nan. Ngược dòng lịch sử về những năm đầu thập niên 40, trước sự đàn áp, càn quét của địch, các cơ sở Đảng ở Cà Mau bị đánh phá, nhiều cán bộ, đảng viên bị bắt và hy sinh. Nhằm bảo toàn lực lượng, một bộ phận cán bộ, đảng viên phải phân tán, rút vào căn cứ U Minh để tiếp tục hoạt động và chờ thời cơ. Giữa rừng U Minh hiểm trở, phong trào cách mạng vẫn được giữ vững và từng bước khôi phục. Cán bộ, đảng viên kiên trì gây dựng cơ sở, vận động quần chúng, củng cố các tổ chức cách mạng.

Từ cuối năm 1944, đầu năm 1945, phong trào cách mạng ở Cà Mau có bước phát triển rộng hơn. Sau khi Nhật đảo chính Pháp ngày 9/3/1945, bộ máy cai trị của thực dân Pháp ở Đông Dương tan rã, tiếp thêm điều kiện để tái lập các hoạt động cách mạng. Tại Cà Mau, công tác củng cố tổ chức Đảng, phát triển lực lượng và vận động quần chúng tiếp tục được quan tâm, chú trọng. Những hoạt động âm thầm ấy đã tạo thành nền tảng vững chắc, chuẩn bị cho những chuyển biến lớn đang đến gần, sẵn sằng đón nhận khi thời cơ xuất hiện.

Trong khi đó, tình hình chiến tranh thế giới và Đông Dương cũng có nhiều biến động. Ngày 22/9/1940, quân Nhật tiến vào Đông Dương, nhân dân ta phải chịu sự áp bức của cả thực dân Pháp và phát xít Nhật. Trước yêu cầu cấp thiết của cách mạng, Đảng từng bước chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, chuẩn bị lực lượng để chớp thời cơ giành chính quyền.

Ngày 13/8/1945, phát xít Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh vô điều kiện. Bộ máy cai trị của Nhật và tay sai rơi vào tình trạng hoang mang, dao động. Thời cơ giành chính quyền đã đến. Theo lời hiệu triệu tổng khởi nghĩa, nhân dân cả nước nhất tề đứng lên với quyết tâm “đem sức ta mà tự giải phóng cho ta”.

Tại Cà Mau, thời cơ ấy nhanh chóng chuyển thành hành động cụ thể, các lực lượng cách mạng vận động, tập hợp quần chúng, sẵn sàng giành chính quyền khi điều kiện chín muồi. Ngày 25/8, đông đảo nhân dân tập trung tại sân vận động Cà Mau, rồi tiến về dinh Đốc phủ Kế trong khí thế mạnh mẽ, yêu cầu chính quyền phải được trao lại cho nhân dân.

Những người dân Cà Mau khi ấy mang theo tầm vông, giáo mác, nông cụ, gậy gộc... cùng nhau đứng lên trong giờ phút quyết định. Họ không có những vũ khí hiện đại, nhưng có lòng tin, ý chí và sức mạnh của đông đảo quần chúng. Chính sức mạnh ấy đã góp phần làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám trên vùng đất cực Nam.

“Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền của tỉnh diễn ra một cách hòa bình, không đổ máu và giành thắng lợi hoàn toàn”. Thắng lợi ngày 25/8/1945 là kết quả của một quá trình chuẩn bị lâu dài, từ việc giữ vững cơ sở cách mạng trong những năm bị đàn áp, xây dựng căn cứ, khôi phục tổ chức Đảng, cho đến vận động, tập hợp lực lượng quần chúng. Khi thời cơ xuất hiện, những cơ sở và lực lượng được chuẩn bị từ trước đã trở thành sức mạnh để nhân dân Cà Mau đứng lên.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Từ đây, người dân Cà Mau cùng cả dân tộc bước vào một thời kỳ lịch sử mới - thời kỳ của một đất nước độc lập, nơi nhân dân trở thành người làm chủ vận mệnh của mình.

Mùa Thu năm 1945 vì thế không chỉ là một dấu mốc trong lịch sử dân tộc, mà còn là một dấu son trong lịch sử Cà Mau. Từ sân vận động đến dinh Đốc phủ Kế, các tầng lớp nhân dân trên khắp địa bàn tỉnh đã biến niềm tin thành hành động, cùng nhau giành lại chính quyền. Hơn tám thập niên đã trôi qua, nhưng tinh thần của những ngày tháng Tám ấy vẫn là một phần ký ức không thể phai mờ trong lịch sử vùng đất cực Nam - nơi các thế hệ đã nối tiếp nhau viết nên những trang sử bằng lòng yêu nước, ý chí và sự hy sinh anh dũng, kiên cường.