Trong đó tác phẩm "Dân vận" là một bài báo tiêu biểu và có giá trị to lớn cả về lý luận và thực tiễn, đến hôm nay vẫn còn nguyên tính thời sự. Có thể nói đây là "Cương lĩnh" về công tác dân vận của Đảng ta trong sự nghiệp đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Cách đây hơn 70 năm, vào năm 1949, khi Việt Nam mới giành được chính quyền 4 năm, nhưng đã xuất hiện một bộ phận cán bộ có dấu hiệu quan liêu, xa dân, mất dân chủ; một số nơi chưa quan tâm đến công tác dân vận. Trong bối cảnh đó Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài “Dân vận” với bí danh X.Y.Z đăng trên báo Sự thật, số 120 ra ngày 15/10/1949.

Tiêu đề chỉ bằng 2 từ ngắn gọn: “Dân vận”, mở đầu bài báo Bác viết: "Vấn đề dân vận nói đã nhiều, bàn đã kỹ, nhưng vì nhiều địa phương, nhiều cán bộ chưa hiểu thấu, làm chưa đúng, cho nên cần phải nhắc lại".

Ở đây Bác nói “hiểu thấu” có nghĩa là phải hiểu được bản chất của vấn đề, hiểu cả nội dung lẫn hình thức, suy ra cán bộ đến với dân thì phải thấu hiểu được lòng dân, hiểu được tâm tư, nguyện vọng của nhân dân và phải hiểu được vai trò, vị trí, tầm quan trọng của công tác dân vận.

Với 573 từ, bài báo chia thành 4 phần Nước ta là nước dân chủ; Dân vận là gì?; Ai phụ trách dân vận?; Dân vận phải thế nào?

Bài "Dân vận" của Bác đã thể hiện một cách toàn diện, đã nêu ra một cách khá đầy đủ nội hàm của khái niệm dân vận, nội dung quy trình của công tác dân vận. Nghiên cứu cả 4 vấn đề đó chúng ta càng hiểu một cách sâu sắc, đầy đủ tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận. Những vấn đề Bác nêu trong bài báo thực sự dễ hiểu, dễ nhớ, ai cũng có thể tự liên hệ đến trách nhiệm của mình đối với công tác vận động quần chúng.

Bác viết: “Nước ta là nước dân chủ: Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân. Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân. Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân. Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra; Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên. Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”.

Mở đầu, Bác nói lý do viết bài báo này: “Vấn đề Dân vận nói đã nhiều, bàn đã kỹ nhưng vì nhiều địa phương, nhiều cán bộ chưa hiểu thấu, làm chưa đúng, cho nên cần phải nhắc lại”.

Đề cập những nội dung cốt lổi của bài viết, Bác khẳng định luận điểm đầu tiên: Nước ta là nước dân chủ với 6 nội hàm, rồi nhấn mạnh: “Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”. Như vậy, không phải ngẫu nhiên, trong 7 dòng ngắn gọn của phần I này, chữ DÂN được Bác nhắc tới 7 lần. Trải qua 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước ở khắp năm châu bốn biển; sau này trên cương vị là lãnh tụ cao nhất của Đảng, Nhà nước, Bác luôn canh cánh trong lòng một tâm nguyện: làm cho nước nhà được độc lập, dân ta được tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc và được học hành. Mục tiêu cao đẹp ấy cũng chính là bản chất của chế độ dân chủ. Bác nói ngắn gọn: Dân chủ tức là dân làm chủ. Và điều ấy chỉ có thể biến thành hiện thực khi chế độ dân chủ được thiết lập; và những người lãnh đạo quốc gia ấy khi đề ra đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật… phải lấy dân làm đối tượng trung tâm, phải phục vụ lợi ích của dân, luôn chăm lo, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân, coi đó là thượng sách dựng nước và giữ nước. Bản chất của chế độ phong kiến, tư bản hoàn toàn đối lập với bản chất chế độ dân chủ vì xét cho cùng, mọi lợi ích đều phục vụ giai cấp thống trị; dân chỉ là đối tượng bị bóc lột, bị bòn rút sức lao động mà thôi.

Có lẽ từ những luận điểm quan trọng này, qua trải nghiệm chỉ đạo cách mạng Việt Nam, Bác Hồ đã tổng kết một chân lý về sức mạnh bất diệt của Nhân dân:

Gốc có vững cây mới bền, Xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân

Trong nội dung bài “Dân vận”, Bác Hồ đã đề cập và nhấn mạnh: để làm tốt công tác dân vận, các cấp ủy, chính quyền, đoàn thể các cấp phải hiểu và giải quyết thật tốt các mối quan hệ cơ bản sau đây: quan hệ giữa nhận thức (về vai trò, vị trí của nhân dân trong quá trình cách mạng) với hành động của cán bộ (để tận tụy phục vụ nhân dân); quan hệ về quyền lợi và nghĩa vụ của người dân với tổ chức (mọi quyền hành, lực lượng đều ở nơi dân, nhưng dân có nghĩa vụ thực hiện các nhiệm vụ của tổ chức giao); quan hệ giữa đề ra chủ trương và tổ chức thực hiện; quan hệ giữa nội dung (đề ra các phong trào thi đua đúng trọng tâm) với hình thức thích hợp (có tính tập hợp mọi lực lượng cùng làm; không phô trương, nói suông…); quan hệ giữa yêu cầu cách mạng và phẩm chất cán bộ (phải đủ đức, tài và sâu sát nhân dân); quan hệ giữa công tác chỉ đạo với kiểm tra, giám sát (để rút ra kinh nghiệm, kịp thời khen thưởng, phê bình). Như vậy, từ thực tiễn của ba năm tiến hành kháng chiến kiến quốc, Bác Hồ đã tổng kết thành những vấn đề lý luận rất sinh động, dễ hiểu, dễ làm.

Nhưng khác với các bậc tiền nhân, Bác Hồ rất coi trọng việc chuyển từ nhận thức lý luận sang tổ chức hành động, sao cho thiết thực và hiệu quả. Đã không ít lần, Bác nhấn mạnh: “Thực tiễn không có lý luận là thực tiễn mù quáng; lý luận không có thực tiễn là lý luận suông”. Chính vì vậy, trong bài “Dân vận”, sau khi trình bày về mặt nhận thức thế nào là “dân chủ” và “dân vận”, Bác đề cập bốn việc phải làm tiếp theo là:

1. Bất cứ việc gì đều phải bàn bạc với dân, hỏi ý kiến và kinh nghiệm của dân.

2.Tổ chức, động viên toàn dân thực hiện.

3.Theo dõi, giúp đỡ, đôn đốc, khuyến khích dân làm việc có lợi cho số đông.

4. Xong việc phải sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm, phê bình, khen thưởng.

Để làm được những việc nêu trên, theo Bác, cán bộ là khâu quyết định. “Tất cả cán bộ chính quyền, tất cả cán bộ đoàn thể và tất cả hội viên của các tổ chức nhân dân (Liên Việt, Việt Minh, v.v…) đều phải phụ trách dân vận”. Cán bộ phải gương mẫu, tiên phong làm kiểu mẫu cho dân. Bác lưu ý: “Những người phụ trách dân vận cần phải óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm. Chứ không phải chỉ nói suông, chỉ ngồi viết mệnh lệnh”.

Thực hiện lời chỉ bảo nêu trên, thời gian qua, Trung ương Đảng đã ban hành Quy định số 08-QĐi/TW ngày 25-10-2018 của Ban Chấp hành Trung ương quy định trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, các cấp, trước hết là đề cao trách nhiệm của người đứng đầu các đơn vị, địa phương. Đây cũng là cơ chế làm việc nhằm thực hiện có hiệu quả phương châm: nói đi đôi với làm; nói ít làm nhiều; công khai minh bạch; dân giám sát kiểm tra mọi hoạt động của cấp ủy, chính quyền, đoàn thể. Thực tiễn chỉ ra rằng, khắc phục bệnh quan liêu, nói suông, xa dân… là cuộc đấu tranh cam go giữa cái cũ và cái mới, giữa tư tưởng bảo thủ và tiến bộ, giữa yêu cầu ngày càng cao của cách mạng với biểu hiện bằng lòng với cái gì đã có, thỏa mãn cá nhân, dậm chân tại chỗ… Chỉ có thể khắc phục những biểu hiện tiêu cực ấy khi từng cán bộ, đảng viên nghiêm túc thực hiện các yêu cầu mà Bác đã nêu ra cách đây hơn 70 năm là: phải óc nghĩ, tức là phải đổi mới tư duy, nhận thức đúng quy luật phát triển; phải mắt trông, tức là luôn quan sát, nắm bắt sự vận động của thực tiễn; phải tai nghe, tức là hiểu được dân đang nói gì, muốn gì ở Đảng; phải miệng nói, tức là chỉ ra điều hay, lẽ phải trong việc đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống; phải tay làm, tức là phải xắn tay áo hành động, làm mẫu để nhân dân noi theo…

Một thời kỳ mới của cách mạng nước ta đang thúc giục mọi người Việt Nam yêu nước tiếp tục đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới đất nước, hội nhập sâu rộng quốc tế trong bối cảnh thời cơ và thách thức đan xen. Không có “chiếc đũa thần” nào màu nhiệm bằng cách khơi gợi và bồi đắp “sức dân như nước” – cơ sở quan trọng để tạo ra sự đồng thuận xã hội rộng lớn, tất cả nhằm đáp ứng mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Chúng ta càng vững tin lời Bác dạy: “Lực lượng của dân rất to. Việc dân vận rất quan trọng. Dân vận kém thì việc gì cũng kém. Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công”.

Văn Đê