Từ yêu cầu đó, sau một năm vận hành mô hình mới, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy đã tổ chức khảo sát tình hình tư tưởng, tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, công chức và Nhân dân tại cơ sở. Qua khảo sát đã kịp thời ghi nhận những kết quả đạt được, những thuận lợi, khó khăn và những vấn đề còn băn khoăn trong quá trình thực hiện. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để tham mưu, đề xuất cấp có thẩm quyền tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tháo gỡ những điểm nghẽn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới.

Sự đồng thuận cao, bộ máy cơ bản vận hành thông suốt

Kết quả khảo sát cho thấy, chủ trương sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã nhận được sự đồng thuận cao trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi việc thay đổi mô hình tổ chức chính quyền không chỉ là sự điều chỉnh về mặt tổ chức bộ máy mà còn làm thay đổi phương thức quản lý, điều hành, phân công nhiệm vụ và cách thức giải quyết công việc ở cơ sở.

Sau khi mô hình mới được triển khai, các địa phương đã chủ động kiện toàn tổ chức bộ máy, phân công nhiệm vụ, bố trí cán bộ, công chức và nhanh chóng đưa hoạt động của hệ thống chính trị đi vào nền nếp. Mặc dù thời gian đầu còn nhiều khó khăn, lúng túng do địa bàn, dân số, khối lượng công việc và phạm vi nhiệm vụ của cấp xã có sự thay đổi lớn, nhưng nhìn chung công việc được duy trì liên tục, không để xảy ra tình trạng gián đoạn, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Một trong những chuyển biến rõ nét là nhiều nhiệm vụ trước đây phải qua các tầng nấc trung gian thì nay được chuyển trực tiếp về cơ sở. Điều này giúp rút ngắn quy trình xử lý, giảm thời gian giải quyết công việc, đồng thời nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của chính quyền cấp xã. Cán bộ, công chức cơ sở có điều kiện gần dân hơn, trực tiếp nắm bắt tình hình và giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Người dân, doanh nghiệp cũng thuận lợi hơn trong việc tiếp cận cơ quan nhà nước, thực hiện thủ tục hành chính và phản ánh, kiến nghị những vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích chính đáng của mình. Cùng với đó, chuyển đổi số tiếp tục được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả vận hành mô hình mới. Việc sử dụng hệ thống quản lý văn bản điện tử, dịch vụ công trực tuyến, chữ ký số, các phần mềm chuyên ngành và các hình thức trao đổi, xử lý công việc trên môi trường số ngày càng phổ biến. Tại nhiều địa phương, tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng hạn và trước hạn đạt cao, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Những kết quả bước đầu cho thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang từng bước thích ứng với thực tiễn, tạo ra những chuyển biến tích cực trong quản lý nhà nước và phục vụ Nhân dân.

Vẫn còn nhiều áp lực từ thực tiễn cơ sở

Bên cạnh những kết quả đạt được, khảo sát cũng cho thấy quá trình vận hành mô hình mới đang đặt ra không ít khó khăn, nhất là đối với đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở.

Trước hết là vấn đề phân cấp, phân quyền và xác định rõ trách nhiệm. Việc chuyển nhiều nhiệm vụ về cấp xã giúp tăng tính chủ động cho cơ sở, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng yêu cầu về năng lực tổ chức thực hiện. Trong một số lĩnh vực, quy định về thẩm quyền, trách nhiệm và quy trình giải quyết công việc chưa thật sự đồng bộ, rõ ràng; một số nội dung vẫn phải tiếp tục chờ hướng dẫn hoặc được điều chỉnh, bổ sung. Trong khi đó, cán bộ, công chức cơ sở phải trực tiếp giải quyết công việc hằng ngày, nên khi quy định chưa rõ hoặc còn thay đổi sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến tâm lý và sự chủ động trong thực thi công vụ.

Vấn đề thứ hai được nhiều địa phương quan tâm là khối lượng công việc tăng trong khi nhân lực chưa đáp ứng tương xứng. Sau sáp nhập, địa bàn quản lý của nhiều xã, phường rộng hơn, dân số đông hơn, số lượng tổ chức, doanh nghiệp, hộ dân và các đối tượng cần quản lý, phục vụ cũng tăng lên. Trong khi đó, số lượng cán bộ, công chức ở một số nơi còn hạn chế, dẫn đến tình trạng một người phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, nhất là ở những vị trí có tính chuyên môn cao. Áp lực này thể hiện rõ ở các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, nông nghiệp, kinh tế, tư pháp, hộ tịch, y tế, văn hóa - xã hội, tuyên giáo, dân vận và chuyển đổi số. Đây đều là những lĩnh vực có khối lượng công việc lớn, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân và đòi hỏi cán bộ phải có kiến thức chuyên môn, kỹ năng xử lý tình huống cũng như khả năng phối hợp liên ngành.

Một vấn đề khác là nguồn nhân lực ở cơ sở chưa thật sự đồng đều. Trong quá trình sắp xếp, việc bố trí cán bộ, công chức phải bảo đảm nhiều yêu cầu về vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh, chuyên môn, nghiệp vụ và điều kiện thực tế. Một số địa phương còn gặp khó khăn trong bố trí chức danh Trưởng ấp, Trưởng khóm do nguồn nhân sự tại chỗ chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định. Điều này cho thấy cùng với việc kiện toàn bộ máy, cần quan tâm hơn nữa đến công tác đào tạo, bồi dưỡng, tạo nguồn cán bộ ngay từ cơ sở.

Cơ sở vật chất, hạ tầng số còn là điểm nghẽn

Một trong những nội dung đáng lưu ý qua khảo sát là điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác ở một số địa phương chưa đáp ứng yêu cầu. Theo kết quả khảo sát, có 35,1% đơn vị thiếu máy vi tính; 49,4% thiếu máy photocopy; 29,9% thiếu thiết bị họp trực tuyến; 40,1% phản ánh đường truyền Internet chưa bảo đảm; 46,6% cho rằng một số phần mềm phục vụ công việc còn bất cập. Những con số này phản ánh khá rõ những khó khăn mà cán bộ, công chức đang gặp phải trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Trong điều kiện nhiều thủ tục, quy trình công việc đã được chuyển sang môi trường điện tử, thiếu thiết bị hoặc đường truyền không ổn định sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải quyết công việc. Đối với các địa bàn rộng, dân cư phân tán, việc tổ chức họp trực tuyến, trao đổi văn bản điện tử và xử lý hồ sơ trên môi trường số càng trở nên cần thiết.

Đáng chú ý, việc chuyển đổi số không chỉ đòi hỏi trang thiết bị mà còn cần sự đồng bộ về phần mềm, dữ liệu, đường truyền và kỹ năng của người sử dụng. Nếu mỗi lĩnh vực sử dụng một phần mềm khác nhau, dữ liệu chưa được liên thông hoặc hệ thống thường xuyên xảy ra lỗi thì cán bộ, công chức sẽ mất thêm thời gian thao tác, nhập liệu, ảnh hưởng đến hiệu quả công việc. Do đó, đầu tư cho hạ tầng số ở cấp xã cần được xem là đầu tư trực tiếp cho hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở, không chỉ đơn thuần là trang bị máy móc, thiết bị.

Khoảng cách địa lý và điều kiện sinh hoạt cũng tác động đến tâm lý cán bộ

Sau sáp nhập, phạm vi quản lý của nhiều xã, phường được mở rộng đáng kể. Đây là một trong những yếu tố làm thay đổi điều kiện làm việc của cán bộ, công chức. Tại một số địa phương, khoảng cách giữa trụ sở Đảng ủy và Ủy ban nhân dân xã khá xa, có nơi cách nhau hàng chục kilômét. Việc phải thường xuyên di chuyển giữa các địa điểm để phối hợp giải quyết công việc không chỉ làm tăng thời gian đi lại mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe, sinh hoạt và thời gian nghỉ ngơi của cán bộ, công chức, nhất là những người có nơi ở cách xa địa bàn công tác. Đối với những cán bộ phải đi làm xa nhà, điều kiện sinh hoạt, ăn ở, đi lại cũng là vấn đề cần được quan tâm. Đây không phải là khó khăn mang tính cá biệt mà có thể tác động lâu dài đến tâm lý, sức khỏe và khả năng gắn bó với công việc nếu không có giải pháp phù hợp.Vì vậy, bên cạnh việc sắp xếp bộ máy, cần quan tâm đến điều kiện làm việc thực tế của cán bộ, công chức; nghiên cứu các giải pháp phù hợp về trụ sở, phương tiện, nơi làm việc, điều kiện sinh hoạt và chế độ hỗ trợ đối với những trường hợp phải làm việc ở địa bàn xa nơi cư trú.

Tâm tư về chế độ, chính sách và cơ hội phát triển

Một trong những nội dung được cán bộ, công chức quan tâm là chế độ, chính sách và cơ hội phát triển nghề nghiệp trong bối cảnh bộ máy được sắp xếp lại. Sau sáp nhập, yêu cầu nhiệm vụ ở cấp xã tăng lên, tính chất công việc ngày càng phức tạp, trong khi một số chế độ đãi ngộ, phụ cấp chưa thật sự tương xứng với khối lượng, trách nhiệm và điều kiện làm việc thực tế. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận trên cơ sở đặc thù của từng vị trí việc làm và yêu cầu nhiệm vụ sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Bên cạnh chế độ, chính sách, cán bộ, công chức còn quan tâm đến vị trí việc làm và hướng phát triển trong tương lai. Việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy tất yếu dẫn đến thay đổi vị trí, chức năng, nhiệm vụ của một bộ phận cán bộ, công chức. Vì vậy, tâm lý băn khoăn về việc mình sẽ được bố trí ở đâu, nhiệm vụ như thế nào, có phù hợp với chuyên môn hay không, cơ hội được đào tạo, quy hoạch, bổ nhiệm và phát triển ra sao là điều dễ hiểu. Một số ý kiến cũng cho rằng những quy định liên quan đến việc bố trí, bổ nhiệm ngạch chuyên viên chính hoặc cao hơn đối với vị trí lãnh đạo, quản lý còn phát sinh những điểm chưa phù hợp với thực tiễn. Đây là vấn đề cần tiếp tục được tổng hợp, đánh giá và kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, bảo đảm vừa đúng quy định, vừa phù hợp yêu cầu sử dụng đội ngũ cán bộ trong tình hình mới. Điều quan trọng là quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy phải tạo được niềm tin cho cán bộ, công chức rằng việc bố trí, sử dụng nhân sự được thực hiện công khai, khách quan, đúng người, đúng việc, dựa trên năng lực, phẩm chất, yêu cầu vị trí việc làm và hiệu quả công tác. Khi cán bộ nhìn thấy cơ hội phát triển và được bảo đảm quyền lợi chính đáng, họ sẽ có thêm động lực để cống hiến và gắn bó lâu dài với cơ sở.

Cần tiếp tục tháo gỡ những “điểm nghẽn” từ cơ sở

Những kết quả và vấn đề đặt ra qua khảo sát cho thấy, sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã cơ bản đi vào ổn định và phát huy những ưu điểm bước đầu. Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn đầu của một quá trình đổi mới lớn. Để mô hình vận hành hiệu quả, ổn định và bền vững, cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ về thể chế, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, cơ sở vật chất, hạ tầng số và chế độ, chính sách.

Trước hết, tiếp tục làm tốt công tác tư tưởng phải được xác định là nhiệm vụ thường xuyên. Các cấp ủy, chính quyền cần chủ động nắm chắc tình hình tư tưởng, tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, công chức; tăng cường đối thoại, trao đổi, giải thích những vấn đề còn chưa rõ; kịp thời động viên những cán bộ chịu tác động trực tiếp từ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, thay đổi vị trí hoặc địa bàn công tác. Những vấn đề thuộc thẩm quyền phải được giải quyết kịp thời; những vấn đề vượt thẩm quyền cần tổng hợp, kiến nghị cấp trên xem xét.

Tiếp tục hoàn thiện phân cấp, phân quyền theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả, rõ thẩm quyền. Những nhiệm vụ giao cho cấp xã cần đi đôi với nguồn lực, nhân lực và điều kiện thực hiện. Không nên chỉ chuyển nhiệm vụ mà thiếu các điều kiện bảo đảm, bởi điều đó sẽ làm tăng áp lực cho cơ sở và ảnh hưởng đến chất lượng thực thi công vụ.

Việc rà soát, sắp xếp và bố trí đội ngũ cán bộ, công chức phù hợp với vị trí việc làm cũng cần được quan tâm. Địa bàn rộng, nhiệm vụ nhiều thì cần có sự tính toán phù hợp về nhân lực; đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo yêu cầu thực tế. Đặc biệt, cần ưu tiên những lĩnh vực đang thiếu nhân lực hoặc có khối lượng công việc lớn như đất đai, xây dựng, tư pháp, kinh tế, chuyển đổi số và các lĩnh vực trực tiếp phục vụ người dân.

Đầu tư cơ sở vật chất và hạ tầng số đồng bộ là yêu cầu cấp thiết. Cần từng bước khắc phục tình trạng thiếu máy tính, máy photocopy, thiết bị họp trực tuyến; bảo đảm đường truyền Internet ổn định; nâng cấp các phần mềm dùng chung và phần mềm chuyên ngành; tăng cường khả năng liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống. Cùng với đầu tư thiết bị, phải chú trọng đào tạo kỹ năng số để cán bộ, công chức sử dụng hiệu quả các nền tảng được trang bị. Quan tâm hơn đến chế độ, chính sách và đời sống cán bộ, công chức cũng là giải pháp quan trọng để tạo sự ổn định lâu dài. Những kiến nghị chính đáng về phụ cấp, điều kiện làm việc, đi lại, đào tạo, bồi dưỡng, vị trí việc làm và cơ hội phát triển cần được tổng hợp, nghiên cứu và đề xuất cấp có thẩm quyền giải quyết phù hợp với thực tiễn. Bên cạnh đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát và nắm tình hình từ cơ sở, không chờ đến khi khó khăn phát sinh kéo dài mới xử lý. Thực tiễn vận hành mô hình mới cần được thường xuyên tổng kết, đánh giá để kịp thời điều chỉnh những quy định chưa phù hợp. Những địa phương có cách làm tốt, mô hình hiệu quả cần được biểu dương, chia sẻ và nhân rộng, tạo động lực thi đua giữa các địa phương.

Niềm tin của cán bộ là yếu tố quan trọng để mô hình mới thành công

Qua một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, điều đáng ghi nhận là sự đồng thuận vẫn là xu hướng chủ đạo. Những khó khăn được phản ánh qua khảo sát không đồng nghĩa với sự thiếu đồng tình đối với chủ trương, mà phần lớn xuất phát từ yêu cầu thực tế trong quá trình vận hành một mô hình tổ chức mới. Việc cán bộ, công chức thẳng thắn phản ánh những khó khăn, bất cập cũng chính là biểu hiện của tinh thần trách nhiệm đối với công việc, với cơ quan, đơn vị và với Nhân dân. Những tâm tư, nguyện vọng chính đáng cần được lắng nghe với tinh thần cầu thị, bởi giải quyết tốt những vấn đề từ cơ sở sẽ góp phần củng cố niềm tin, tạo động lực để cán bộ, công chức thực hiện tốt hơn nhiệm vụ được giao. Có thể khẳng định, một mô hình chính quyền mới muốn hoạt động hiệu quả không chỉ cần một bộ máy tinh gọn, mà còn cần đội ngũ cán bộ đủ năng lực, tâm huyết và yên tâm công tác; không chỉ cần phân cấp mạnh, mà phải đi cùng nguồn lực và trách nhiệm rõ ràng; không chỉ cần chuyển đổi số, mà phải có hạ tầng và con người đáp ứng yêu cầu.

Sau một năm vận hành, những kết quả đạt được là cơ sở quan trọng để tiếp tục củng cố mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, những vấn đề được cán bộ, công chức phản ánh qua khảo sát cũng là những “tín hiệu” cần được quan tâm, giải quyết kịp thời. Khi những khó khăn về tổ chức bộ máy, nhân lực, vị trí việc làm, chế độ chính sách, cơ sở vật chất và hạ tầng số từng bước được tháo gỡ; khi cán bộ được bố trí đúng người, đúng việc, được tạo điều kiện học tập, rèn luyện và phát triển, thì niềm tin và động lực công tác sẽ được củng cố. Lắng nghe cơ sở, giải quyết từ cơ sở và tạo điều kiện để cơ sở thực hiện tốt nhiệm vụ chính là chìa khóa để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thực chất, hiệu lực, hiệu quả. Qua đó, góp phần xây dựng nền hành chính gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới.